ABŞ Prezidenti Tramp növbəti addımlar barədə qərar verib-vermədiyi ilə bağlı heç bir işarə etməyib, halbuki diplomatik danışıqlar davam edir. ABŞ-nin Yaxın Şərqdə hərbi qüvvələri sürətlə artırması elə bir mərhələyə çatıb ki, prezident Tramp artıq bu həftəsonunadək İrana qarşı hərbi əməliyyat əmri vermək imkanına malikdir.
Administrasiya və Pentaqon rəsmilərinin bildirdiyinə görə, Ağ Ev qarşısında son dərəcə məsuliyyətli seçim dayanır: diplomatiyanı davam etdirmək, yoxsa müharibəyə daxil olmaq. Bununla belə, Tramp hansı qərarı verəcəyini açıqlamayıb. Lakin İranın nüvə proqramına, ballistik raketlərinə və buraxılış qurğularına zərbə endirə biləcək hərbi qruplaşmanın formalaşdırılması bu həftə də davam edib. Bu, iki ölkə arasında keçən çərşənbə axşamı baş tutmuş dolayı danışıqlara baxmayaraq reallaşıb. Məlumatlara görə, İran diplomatik həll üçün ətraflı təkliflər hazırlamaq məqsədilə iki həftə vaxt istəyib.
Məsələni NOCOMMENT.az-a şərh edən siyasi ekspert Elçin Alıoğlu deyib ki, Tramp dəfələrlə bəyan edib ki, İran uranın zənginləşdirilməsi daxil olmaqla nüvə proqramından imtina etməlidir:
“İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, ölkəsinin potensial olaraq əməliyyatda iştirak edə biləcəyini nəzərə alaraq, İranın İsrailə raket zərbələri endirmək imkanlarının zəiflədilməsini tələb edir. Bir neçə həftədir yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətində olan İsrail qüvvələri mümkün müharibəyə hazırlığı daha da intensivləşdirib. İsrailin iki müdafiə rəsmisinin məlumatına əsasən, təhlükəsizlik kabinetinin iclası cümə axşamından bazar gününə keçirilib. ABŞ administrasiyasında bir çoxu Tehranla diplomatik razılaşma əldə olunacağına skeptik yanaşır.
Çərşənbə axşamı Cenevrədə keçirilmiş dolayı danışıqlar İranın xarici işlər nazirinin “rəhbər prinsiplər toplusu” barədə razılıq əldə edildiyini bildirməsi ilə yekunlaşıb. ABŞ rəsmiləri müəyyən irəliləyiş olduğunu desələr də, tərəflər arasında ciddi fikir ayrılıqlarının qaldığını vurğulayıblar. Tramp dəfələrlə xəbərdarlıq edib ki, İran onun şərtlərini qəbul etməlidir, əks halda ağır nəticələrlə üzləşəcək. Lakin səkkiz ay əvvəl baş vermiş 12 günlük müharibədən sonra yeni hücum ciddi risklər daşıyır. Həmin müharibə zamanı İsrail və ABŞ İranın hərbi və nüvə obyektlərinə zərbələr endirmişdi. Mümkün yeni əməliyyat İranın İsrailə və regiondakı ABŞ qüvvələrinə qarşı kütləvi raket cavabı ilə nəticələnə bilər.
Ekspert qeyd edib ki, seçki kampaniyasında ABŞ-ni müharibələrə cəlb etməyəcəyinə söz vermiş prezident üçün bu addım son bir ildə başqa ölkəyə qarşı ən azı yeddinci hərbi zərbə, İrana qarşı isə ikinci zərbə ola bilər:
“Keçən ilin iyununda İranın üç nüvə obyektinə endirilmiş zərbələrdən sonra Tramp İranın nüvə proqramının ‘tam məhv edildiyini’ bildirmişdi. İndi isə bu missiyanı başa çatdırmaq üçün ABŞ hərbçilərini yenidən cəlb etməyi nəzərdən keçirir.
Keçən ilin iyununda həyata keçirilmiş birgə ABŞ–İsrail əməliyyatından fərqli olaraq, hazırkı hədəflər daha az müəyyən olunub. ABŞ rəsmilərinin məlumatına görə, hərbi gücləndirmə onlarla yanacaqdaşıyan təyyarəni, ABŞ Mərkəzi Komandanlığı tərəfindən bölgəyə yönləndirilmiş 50-dən çox əlavə qırıcı təyyarəni, eləcə də iki aviadaşıyıcı zərbə qrupunu əhatə edir. Bu qruplara esmineslər, kreyserlər və sualtı qayıqlar daxildir. Karib hövzəsində Nikolas Maduro hökumətinə təzyiq əməliyyatlarında iştirak etmiş USS Gerald R. Ford aviadaşıyıcısı Cəbəllüttariqə yaxınlaşaraq bölgədə USS Abraham Lincoln aviadaşıyıcısı ilə birləşməyə doğru irəliləyib.
Ağ Evin mətbuat katibi Karolin Livitt bildirib ki, prezident İran və ya istənilən başqa ölkə ilə bağlı məsələlərdə diplomatiyanı hər zaman ilk seçim hesab edir və İran üçün prezident Tramp və bu administrasiya ilə razılaşma əldə etmək ağıllı addım olardı.
O vurğulayıb ki, prezident hərbi qərarlar qəbul edərkən həmişə ABŞ-nin, onun hərbçilərinin və Amerika xalqının maraqlarını rəhbər tutur. İsraildə mümkün birgə zərbə üçün fəal hazırlıq aparılır, lakin yekun qərar hələ verilməyib. Planlaşdırma bir neçə gün ərzində ciddi zərbələrin endirilməsini və bununla İranı danışıqlarda güzəştə məcbur etməyi nəzərdə tutur.
Elçin Alıoğlu bildirib ki, ABŞ-nin hərbi gücləndirməsi potensial hədəflərin geniş spektrini göstərir: qısa və orta mənzilli raketlər, raket anbarları, nüvə obyektləri, eləcə də İnqilab Keşikçiləri Korpusunun qərargahları daxil olmaqla digər hərbi obyektlər:
“Əməliyyatın miqyası barədə son qərar Trampa məxsusdur.
Yanvar ayından etibarən ABŞ bölgədə müdafiə imkanlarını da gücləndirib. Əvvəllər Pentaqon Yaxın Şərqdə yerləşdirilmiş 30–40 min ABŞ hərbçisini qorumaq üçün hava hücumundan müdafiə sistemlərinin çatışmazlığı ilə üzləşirdi.
Son bir ay ərzində bölgəyə İranın ballistik raketlərini tutmaq qabiliyyətinə malik Patriot və THAAD sistemləri yerləşdirilib”.
“Hərbi mənbənin bildirdiyinə görə, ABŞ indi qısamüddətli kampaniya çərçivəsində öz qüvvələrini və müttəfiqlərini mümkün cavab zərbəsindən müdafiə edə bilər. Lakin daha uzunmüddətli və genişmiqyaslı müharibəyə hazırlıq məsələsi açıq qalır.
Əlavə olaraq F-35, F-22 və F-16 qırıcıları, həmçinin onlarla yanacaqdaşıyan təyyarə bölgəyə yönləndirilir. İkinci aviadaşıyıcının həftəsonunadək və ya gələn həftənin əvvəlində Aralıq dənizinə çatması və ehtimal ki, Tel-Əviv və digər şəhərlərin müdafiəsi üçün İsrail sahilləri yaxınlığında yerləşdirilməsi gözlənilir.
ABŞ-nin B-2 strateji bombardmançıları və digər uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələri də yüksək hazırlıq vəziyyətinə keçirilib.
Milli təhlükəsizlik üzrə yüksək vəzifəli nümayəndələr prezidentə xəbərdarlıq ediblər ki, İran rəhbərliyinin dəyişdirilməsinə yönəlmiş əməliyyatın uğur qazanacağına zəmanət yoxdur.
Diplomatiya ABŞ-yə hazırlıq üçün daha çox vaxt qazandırsa da, eyni zamanda İranın da cavab addımlarına hazırlaşmasına imkan yaradır. Nəticədə prezident İranı vurmağın qiymətini ölçüb-biçməli olacaq və mövcud yanaşma bu riskləri daha real edir”, – Alıoğlu yekunlaşdırıb.
Tunar
NOCOMMENT.az
