İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu açıqlayıb ki, Donald Trampın irəli sürdüyü şərtlər İranla daha yaxşı bir razılaşma üçün imkan yarada bilər. O, Ağ Evdə ABŞ Prezidenti Donald Trampla əsasən İran məsələlərini müzakirə etdiklərini qeyd edib.
Benyamin Netanyahunun Donald Trumpın İranla bağlı şərtlərini “yaxşı razılaşma üçün imkan” kimi qiymətləndirməsi əslində həm taktiki, həm də strateji mesajdır. Bu açıqlama bir tərəfdən Vaşinqtonla sıx koordinasiyanı nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə Tehrana yönəlmiş siqnal xarakteri daşıyır.
Netanyahunun siyasi xətti uzun illərdir ki, İranın nüvə proqramına qarşı maksimal təzyiq strategiyası üzərində qurulub. O, hələ 2015-ci ildə imzalanmış Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planı-nı (JCPOA) “pis razılaşma” adlandırmış və Tramp administrasiyasının 2018-ci ildə sazişdən çıxmasını açıq şəkildə dəstəkləmişdi. Bu baxımdan, Trampın daha sərt şərtlərlə yeni anlaşma ideyası Netanyahunun mövqeyi ilə üst-üstə düşür.
Burada əsas məsələ “yaxşı razılaşma” anlayışının necə tərif olunmasıdır.
İsrail üçün bu, İranın nüvə proqramının tam dayandırılması, ballistik raket proqramına məhdudiyyətlər və regiondakı silahlı qruplara dəstəyin azaldılması deməkdir.
ABŞ üçün isə əlavə olaraq regional sabitlik, enerji bazarlarına təsir və daxili siyasi balans faktorları var.
Əgər Tramp yenidən daha sərt sanksiyalar və təzyiq mexanizmləri ilə danışıqlara getməyi planlaşdırırsa, Netanyahu bunu İsrailin təhlükəsizlik maraqlarına uyğun platforma kimi görür.
Eyni zamanda, bu açıqlama daxili siyasi kontekstdə də oxunmalıdır. Netanyahu üçün ABŞ prezidentinin açıq dəstəyi həm beynəlxalq legitimlik, həm də daxili siyasi dayaqlar baxımından əhəmiyyətlidir.
Reallıqda isə İran məsələsində razılaşma əldə etmək çoxqatlı və çətin prosesdir. Tehran maksimal təzyiq fonunda güzəştə getməyə daha az meyllidir, eyni zamanda regionda qarşıdurma riskləri artır. Buna görə də Netanyahunun nikbin tonu daha çox siyasi koordinasiya və strateji mövqe nümayişi kimi görünür.
Praktiki nəticəni isə ABŞ-İran danışıqlarının gedişi müəyyən edəcək.
Politoloq Turan Rzayev
