20 Yanvar təkcə təqvimdə qara bir gün deyil, həm də Azərbaycanın siyasi yetkinliyinin qanla yazılmış başlanğıc nöqtəsidir. O gecə Bakının küçələrinə girən tanklar yalnız insanları deyil, sovet mifini də əzib keçdi.
Silahsız insanların qarşısına silahla çıxan imperiya əslində bir həqiqəti etiraf etmiş oldu: Azərbaycan artıq itaət edən respublika deyil, azadlıq tələb edən xalq idi.
Həmin gecə güllə səsləri arasında ən çox eşidilən səs qorxu yox, susqun bir qürur idi. İnsanlar anlayırdı ki, geri dönüş yoxdur.
20 Yanvarın fərqi ondadır ki, o, məğlubiyyətlə bitən faciə olsa da, mənəvi baxımdan qalibiyyət idi. Sovet ordusu Bakını nəzarətə alsa da, Azərbaycan xalqının iradəsini nəzarətə ala bilmədi. Maraqlıdır ki, o dövrdə SSRİ rəhbərliyi hadisələri “ictimai asayişin bərpası” adlandırırdı, amma tarix göstərdi ki, həmin gecə əslində imperiyanın öz asayişi pozulmuşdu. Çünki 20 Yanvardan sonra Azərbaycan cəmiyyətində “qorxmaq” anlayışı əvvəlki mənasını itirdi. İnsanlar başa düşdü ki, azadlıq baha başa gəlir, amma onsuz yaşamaq daha bahadır.
Bu faciənin ən az danışılan tərəflərindən biri də odur ki, 20 Yanvar Azərbaycan insanının dövlət anlayışını dəyişdi. Sovet dövründə dövlət uzaq, soyuq və əlçatmaz bir mexanizm idi. 20 Yanvardan sonra isə xalq dərk etdi ki, dövlət xalqın iradəsi ilə qurulmadıqca, o, hər an xalqa qarşı çevrilə bilər. Məhz buna görə də müstəqillik illərində suverenlik anlayışı sadəcə siyasi termin yox, qan yaddaşı ilə qorunan dəyərə çevrildi.
Bugünkü Azərbaycanla 1990-cı ilin yanvarındakı Azərbaycan arasında kəskin fərq var. O zaman Bakının küçələrində qərar verənlər başqaları idi, bu gün isə ölkənin taleyi Bakıda, Azərbaycanın öz siyasi iradəsi ilə müəyyən olunur. O vaxt Azərbaycan beynəlxalq aləmdə eşidilməyən bir səs idi, bu gün regionda söz sahibi olan dövlətdir. Bu fərqin kökündə təkcə iqtisadi və ya siyasi inkişaf yox, həm də 20 Yanvarda formalaşan milli şüur dayanır.
Bu yolun zirvə nöqtələrindən biri isə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi qələbə oldu. 1990-cı ildə tankların qarşısına əliyalın çıxan xalqın övladları 2020-ci ildə artıq müasir ordu, dəqiq strategiya və siyasi iradə ilə işğala son qoydu. 20 Yanvarda şəhid olanların arzusu – müstəqil, güclü və sözünü deyən Azərbaycan – Qarabağda dalğalanan bayraqla gerçəkləşdi. Bu, tarixdə nadir hallarda rast gəlinən bir ardıcıllıqdır: faciədən doğan dövlət, dövlətdən doğan ordu və ordudan doğan qələbə.
Maraqlı faktlardan biri də budur ki, 20 Yanvar gecəsi Bakıda baş verənlər SSRİ-nin dağılmasından əvvəl beynəlxalq mediada ən çox senzura olunan hadisələrdən biri idi. İnformasiya blokadasına baxmayaraq, həmin xəbərlər dünyaya çatdı və bu, Sovet İttifaqının imicinə ciddi zərbə vurdu. Eyni şəkildə, 44 günlük müharibə zamanı Azərbaycan informasiya savaşında da qalib gəldi. Əgər 1990-cı ildə səsimizi boğmağa çalışırdılarsa, 2020-ci ildə Azərbaycan öz həqiqətlərini dünyaya özü çatdırdı.
20 Yanvar bizə məğlub olmağı yox, ayağa qalxmağı öyrətdi. 44 günlük müharibə isə ayağa qalxan xalqın diz çökmədiyini sübut etdi. Bu gün Azərbaycan şəhidlərinə təkcə yas tutan yox, onların mirasını daşıyan dövlətdir. Tankların altında qalan arzular bu gün azad torpaqlarda gerçəkliyə çevrilib. Tarix bəzən amansız olur, amma Azərbaycan tarixinin ən ağır səhifələri belə bizi zəiflətmədi, əksinə, möhkəmləndirdi. 20 Yanvarın qanı ilə yazılan yol, 44 günlük Zəfərlə öz məntiqi sonluğuna çatdı – azad, suveren və qalib Azərbaycan.
Elşən Həsənov,
NOCOMMENT.az informasiya portalının təsisçisi
