Müasir dövrdə rəqəmsal asılılıq, xüsusilə böyüməkdə olan nəslin psixi və fiziki sağlamlığı üçün ən ciddi qlobal təhdidlərdən birinə çevrilib. Elm və təhsil nazirinin müavini Firudin Qurbanovun açıqladığı rəsmi faktlar problemin miqyasını dövlət səviyyəsində diqqət mərkəzinə gətirib. Nazir müavini psixi pozuntuları olan uşaq və yeniyetmələrin sosial şəbəkələrdə sağlam həmyaşıdlarından orta hesabla gündə əlli dəqiqə daha çox vaxt keçirdiyini vurğulayaraq, artıq təhsil müəssisələrində kəskin profilaktik addımların atıldığını bəyan edib. Hazırda məktəblərin daxili internet şəbəkələrində başda "Tik Tok" olmaqla, uşaqların psixologiyasına mənfi təsir edən platformalara çıxış rəsmən bloklanır, "LinkedIn" kimi şəbəkələrdə isə ciddi filtrlər tətbiq olunur. Ümumilikdə terrorizm, pornoqrafiya, narkomaniya və digər zərərli vərdişləri təbliğ edən 200-dən çox təhlükəli mövzu məktəb divarları arasında tamamilə məhdudlaşdırılıb. İnsan hüquqları komitəsinin sədri Zahid Orucun təqdim etdiyi sarsıdıcı statistika isə problemin ailə daxilində davam etdiyini göstərir; ölkədə 12-15 yaş qrupundakı uşaqların 42 faizinin gecə saat 23:00-dan 02:00-a qədər olan vaxtı telefonda keçirməsi dərs uğursuzluğuna və kütləvi yuxu çatışmazlığına yol açır. Respublika Uşaq Klinikasının məlumatına görə, son bir neçə ildə ekran vaxtının çoxluğu ilə bağlı psixoloji müraciətlərin 4,7 dəfə artması həm şəhər, həm də rayon mərkəzlərində uşaqların ciddi psixi böhran keçirdiyini sübut edir. Bu baxımdan, dövlətin tətbiq etdiyi qadağaların real effekti və valideynlərin bu prosesdəki rolu xüsusi aktuallıq qazanır.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan psixoloq Nərgiz Səlimzadə qeyd edib ki, məktəblərdə "Tik Tok" və bənzəri platformaların bloklanması uşaqların təhsil mühitində diqqət dağınıqlığının qarşısını almaq üçün atılmış çox gecikmiş, lakin olduqca zəruri bir addımdır: "Məktəblərdə tətbiq olunan bu texniki qadağalar təqdirəlayiqdir, çünki uşaq günün böyük qismini keçirdiyi təhsil ocağında zərərli kontentlərdən və sürətli video axınından izolyasiya olunmalıdır. 'Tik Tok'un qısa və sürətli videoları uşaqlarda dopamin asılılığı yaradır ki, bu da onların dərslərə konsentrasiya ola bilməməsinə, analitik düşüncə qabiliyyətinin zəifləməsinə səbəb olur. Dövlətin 200-dən çox mövzuya filtr qoyması uşaqları rəqəmsal dünyanın terror, zorakılıq və narkomaniya kimi vizual aqressiyasından qorumaq üçün mükəmməl bir qalxandır. Lakin biz psixoloqlar yaxşı bilirik ki, qadağa yalnız məktəblə məhdudlaşarsa, uşaqlar evə qayıdan kimi həmin rəqəmsal boşluğu daha aqressiv şəkildə doldurmağa çalışacaqlar".
Onun sözlərinə görə, problemin fundamental həlli yalnız valideynlərin ev şəraitində uşaqların rəqəmsal fəaliyyətinə ciddi və şüurlu nəzarət mexanizmi qurmasından asılıdır: "Zahid Orucun açıqladığı o 42 faizlik gecə aktivliyi birbaşa valideyn məsuliyyətsizliyinin rəsmi göstəricisidir. Gecə saat 23:00-dan sonra uşağın əlində telefonun olması onun həm nevroloji sistemini darmadağın edir, həm də kliniki psixoloji müraciətlərin 4,7 dəfə artmasına rəvac verir. Valideynlər mütləq şəkildə uşaqların telefonlarına xüsusi valideyn nəzarəti ('parental control') proqramları yükləməli, 'Tik Tok' kimi sürətli asılılıq yaradan tətbiqlərə fərdi qadağalar qoymalıdırlar. Lakin bu, sadəcə kobud bir 'əlindən alıb gizlətmək' qadağası olmamalıdır; valideynlər uşaqların ekran vaxtını məhdudlaşdırarkən, onları real həyata, idmana, mütaliəyə və ailədaxili canlı ünsiyyətə yönəltməlidirlər. Əgər ailə və məktəb bu rəqəmsal epidemiya qarşısında vahid cəbhədən çıxış etməsə, tək tərəfli qadağalar uşaqlarda gizli virtual qaçış yolları axtarmaq vərdişi formalaşdıracaq".
Tunar,
