16 may 1980-ci il, axşam saat 8-də Moskvada Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinın növbətçi məntəqəsinə zəng daxil olub: Novinski bulvarındakı ABŞ səfirliyindən diplomatik nömrə nişanlı maşınlar bir-birinin ardınca darvazalardan çıxıb, Moskva küçələrində dövrə vurub və geri qayıdırlar. Bütün DTK müşahidə qrupları hazır vəziyyətə gətirilib. Zabitlər artıq Amerikanın bu taktikası ilə yaxşı tanış olublar, çünki ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi öz müşahidə qüvvələrini dağıtmaq üçün xaotik hərəkətlər təşkil edib. Lakin bu hərəkətin tam olaraq nə olduğu yalnız illər sonra aydın olub.
NOCOMMENT.az xəbər verir ki, elə həmin axşam ABŞ hərbi hava qüvvələrinə məxsus hərbi nəqliyyat təyyarəsi Vnukovo hava limanından yola düşüb. Təyyarədə diplomatik çantalar və təmirə ehtiyacı olduğu iddia edilən elektron avadanlıqların olduğu konteynerlər olub. Ekipaj pasport nəzarətindən insidentsiz keçib. Sərhədçilər pilotların sənədlərini yoxlayıblar, lakin diplomatik baqajla bağlı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulduğu kimi, konteynerləri yoxlamağa icazə verilməyib. O dövrdə sovet xüsusi xidmət orqanlarında heç kim iki konteynerin içərisində bir qadının və beş yaşlı qızın olduğundan şübhələnməyib. Pilotlardan biri əslində heç də amerikalı pilot olmayıb. Məharətlə işlənmiş qrimin arxasında Sovet İttifaqının ən informasiyalı və mühüm zabitlərindən biri olan DTK mayoru Viktor Şeymov gizlənib.
Viktor İvanoviç Şeymov 9 may 1946-cı ildə Moskvada ziyalı ailəsində anadan olub: atası mühəndis, anası kardioloq olub. O, 1970-ci ildə ölkənin ən yaxşı texniki universitetlərindən biri olan Bauman adına Moskva Dövlət Texniki Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirib və dizayn mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıb. Məzun olduqdan sonra kosmik texnologiyanın hərbi tətbiqinə yönəlmiş tədqiqat institutunda çalışıb. 1971-ci ildə 25 yaşlı mütəxəssis DTK-ya qoşulmağa dəvət edilib. Səkkizinci baş idarəyə namizədlər xüsusi diqqətlə seçilib, çünki bu bölmə ən həssas sahəni – sovet kəşfiyyat xidmətlərinin bütün şifrələnmiş rabitəsinin təhlükəsizliyini idarə edib. Şeymov mükəmməl uyğunluq təşkil edib: parlaq mühəndis, etibarlı tərcümeyi-hal və partiyaya sədaqət.
Gənc zabitin karyerası sürətlə inkişaf edib. O, Siyasi Büro üzvləri üçün gündəlik kəşfiyyat hesabatlarının hazırlanmasına kömək edib. 1976-cı ildə Şeymov şifrənin açılması və əks-kəşfiyyat da daxil olmaqla rabitə təhlükəsizliyinə keçirilib. 32 yaşında o, mayor rütbəsinə çatıb və ona bütün xarici rezidensiyalarla şifrələnmiş rabitə təhlükəsizliyini əlaqələndirmək həvalə edilib. Lakin DTK iyerarxiyasının zirvəsinə yüksəlmiş bu nümunəvi zabit yalnız bir neçə nəfərin gördüyünün şahidi olub: kommunist ritorikası ilə reallıq arasındakı dəhşətli uçurumu.
Şeymovun özünün dediyinə görə, onun məyusluğu illər ərzində yaranıb. Adi vətəndaşlar üçün qapalı olan məxfi məlumatlara çıxış dünyanın tamamilə fərqli bir mənzərəsini ortaya qoyub. O, kəşfiyyat hesabatlarını oxuyub, sistemin necə işlədiyini daxildən görüb və getdikcə uşaqlıqdan bəri aşılanan ideologiyanın yalan olduğunu anlayıb. O, ölkədən qaçmaq üçün qəti qərarı 1979-cu ilin yayında, ailəsi ilə Qara dənizdə tətildə olanda verilib. Orada Şeymov ilk dəfə həyat yoldaşı Olqaya hər şeyi danışıb.
Sonradan işi araşdıranların xatirələrinə görə, Olqa təkcə ərinin fikri ilə razılaşmayıb, həm də onun əsas dəstəkçisi və ortağı olub. 1979-cu ilin payızında Şeymov Varşavaya işgüzar səfərə gedib. 31 oktyabrda sovet səfirliyinin əməkdaşları konsertdə iştirak ediblər. Şeymov daha sonra çıxışının ortasında mühafizəçisinə qəfil ürəkbulanmadan şikayəti edib. Mühafizəçi onu tualetə aparıb və qapının ağzında gözləyib. Kriptoqraf pəncərədən qaçıb, taksi ilə Amerika səfirliyinə gedib. Təsadüfən, həmin axşam “Halloin” maskaradı olub, ona görə də Şeymov qeyri-adi geyimlərdə insanların arasında hiss olunmadan qarışa bilib. Səfirlikdə o, MKİ nümayəndəsi ilə əlaqə yaradıb, kim olduğunu izah edib və əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu bildirib.
Moskvada onunla MKİ agenti əlaqə saxlayıb. Şeymov üzgüçülük hovuzunda iki şərt irəli sürüb. Birincisi: əməkdaşlığı üçün bir milyon dollar. Sovet vətəndaşı üçün bu, ağlasığmaz, ömürlük kifayət edəcək bir məbləğ kimi görünüb. İkincisi və ən əsası: ailəsi ilə birlikdə dərhal xaricə təxliyə.
MKİ agentə “Sapfir” kod adını verib. Rolf Şeymova miniatür kamera verib və deyib: “Ən məxfi sənədlərin şəklini çəkin. Başqa insanlar ətrafda olanda risk etməyin. Amma bizə kim olduğunuzu sübut etməlisiniz”.
Görüntülər hər şeyi təsdiqləyib. Şeymov avans olaraq amerikalılara ən vacib məlumatları verib: SSRİ Müdafiə Nazirliyi ilə yeni silahların hazırlandığı Troitskdəki qapalı elmi mərkəz arasında gizli rabitə xəttinin yeraltı quyularının dəqiq koordinatlarını. Lakin o, bütün digər sirləri yalnız xaricdə olduqdan sonra açacağına söz verib. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi razılaşıb. Şeymova ABŞ prezidentindən sərhədi keçəcəyi təqdirdə ona Amerika vətəndaşlığına zəmanət verən məktub göstərilib.
16 may 1980-ci ildə Şeymovlar ailəsi Moskvadakı mənzillərini tərk ediblər. Bir müddət sonra onların axtarışlarına başlanılıb. DTK onları ölü hesab edib. Lakin agent ABŞ-də öz işini görüb, Moskvadan gələn gizli xəbərləri deşifrə edib. 8 il sonra, 1988-ci ilin aprelində “Ramon Qarsiya” DTK-ya təhvil verdiyi disketlərdən birində Viktor Şeymov haqqında məlumatlar yer alıb. Məhz o zaman bilinib ki, Şeymovun yoldaşı və qızı konteynerdə, özü isə pilot kimi SSRİ-dən qaçıb. Müəyyən müddət ərzində o ABŞ-yə daxili şifrələrlə yazılan məlumatları ötürüb. Lakin sonra, o şirkət açıb və biznes fəaliyyəti ilə məşğul olub./musavat.com/
