Azərbaycanın çoxəsrlik mədəniyyət salnaməsinə, daxili dövlət idarəçiliyinə və qlobal diplomatik korpusuna adını qızıl hərflərlə həkk etmiş müstəsna şəxsiyyət, tanınmış ictimai-siyasi xadim, görkəmli şair-dramaturq və səfir Hidayət Xudubəş oğlu Orucov (oxucuların və sənət dünyasının yaxından tanıdığı ədəbi imzası ilə – Hidayət) ömrünün 82-ci ilində əbədiyyətə qovuşub. Onun vəfatı təkcə ədəbi mühit üçün deyil, bütövlükdə Azərbaycan dövlətçiliyi və ziyalı mühiti üçün əvəzedilməz, olduqca ağır bir itki kimi xarakterizə olunur.
NOCOMMENT.az fədakar millət fədaisinin, prinsipial dövlət adamının və bənzərsiz söz ustadının zəngin fəaliyyətini, çətin və şərəfli həyat trayektoriyasını əks etdirən ən ətraflı, dolğun və geniş dosenisini oxucularına təqdim edir.
Hidayət Orucov 5 sentyabr 1944-cü ildə Qərbi Azərbaycanın Meğri rayonunun uca dağlar qoynunda yerləşən Maralzəmi kəndində, köklü və ziyalı bir ailədə dünyaya göz açıb. Uşaqlıq və ilk gənclik illərini doğma yurdun milli adət-ənənələri, zəngin folklor mühiti və təbiəti ilə dərindən yoğrularaq keçirən Hidayət, ibtidai və orta təhsilini Meğridə mükəmməl şəkildə başa vurub. Elmə, ədəbiyyata və doğma ana dilinin incəliklərinə olan tükənməz sevgisi onu paytaxt Bakıya gətirib. O, ölkənin ən nüfuzlu ali təhsil ocağı olan Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik illərində daxili intellekti, bədii təfəkkürü və təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə həm müəllim heyətinin, həm də yaşıdlarının rəğbətini qazanıb, buranı uğurla bitirərək mükəmməl humanitar baza əldə edib. Ali təhsilini tamamladıqdan sonra gənc mütəxəssis kimi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb, gənc nəslin savadlanması və milli ruhda böyüməsi üçün fədakarlıq göstərib. Çox keçmədən onun iti qələmi və analitik təfəkkürü mətbuat dünyasının da diqqətini çəkib. O, dövrün ən mühüm mətbuat orqanlarından sayılan və İrəvanda Azərbaycan dilində nəşr olunan rəsmi dövlət qəzeti – "Sovet Ermənistanı" redaksiyasına dəvət alıb. Qəzetdə xüsusi müxbir və şöbə müdiri vəzifələrində çalışdığı illərdə Qərbi Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızın problemlərini, mədəni fəaliyyətlərini işıqlandırıb, mütəmadi olaraq kəsərli publisistik məqalələrlə çıxış edib.
Hidayət Orucovun həyat və fəaliyyətinin ən mühüm, strateji və milli baxımdan ən təhlükəli dövrü İrəvandakı mədəniyyət mühiti ilə bağlıdır. Cəmi 24 yaşında ikən – 1968-ci ildə o, çox böyük bir məsuliyyətin altına girərək Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının direktoru və bədii rəhbəri vəzifəsinə təyin edilib. Erməni şovinizminin pərdəarxası təzyiqlərinin tüğyan etdiyi bir mühitdə, yad bir paytaxtda Azərbaycan teatrına rəhbərlik etmək sadəcə mədəniyyət işi deyil, birbaşa milli müqavimət hərəkatı idi. Gənc Hidayət bu postda düz 16 il fasiləsiz və qəhrəmancasına çalışıb. Onun rəhbərliyi dövründə İrəvan Teatrı özünün qızıl və intibah dövrünü yaşayıb. O, teatra gənc və istedadlı aktyor heyətini cəlb edib, repertuarı dünya və Azərbaycan klassiklərinin şah əsərləri ilə zənginləşdirib. Ən böyük tarixi xidmətlərindən biri isə ümummilli lider Heydər Əliyev ilə qurulan sıx əlaqələr və ulu öndərin xüsusi siyasi dəstəyi sayəsində İrəvan Teatrının 100 illik yubileyinin həm Moskvada, həm də Bakıda yüksək dövlət səviyyəsində qeyd olunmasını təşkil etmək olub. Hidayət Orucov bu fəaliyyəti ilə Qərbi Azərbaycandakı azərbaycanlıların milli kimliyinin qorunması, ana dilinin unudulmaması və mədəni varlığımızın erməni mühitinə diktə edilməsində misilsiz rol oynayıb. 1984-cü ildə Bakıya dönən sənətkar, mədəni missiyasını paytaxtda davam etdirib. O, respublikanın ən böyük poliqrafiya mərkəzlərindən olan "Gənclik" nəşriyyatının baş redaktoru, daha sonra isə direktoru vəzifələrində çalışıb. Bu illər ərzində onun rəhbərliyi ilə yüzlərlə klassik ədəbiyyat, ensiklopedik nəşrlər, uşaq ədəbiyyatı nümunələri milyonlarla tirajla işıq üzü görərək Azərbaycan oxucusunun mənəvi qidasına çevrilib.
Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Hidayət Orucovun təşkilatçılıq qabiliyyəti, dərin regional bilikləri və dövlətçilik prinsiplərinə sadiqliyi müstəqil respublikanın rəhbərliyinin diqqətindən yayınmayıb. O, daxili və xarici siyasətin ən həssas və məsuliyyətli postlarına gətirilib. Azərbaycan Respublikası Toponimiya Komissiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərərək, sovet dövründən qalma və yad ünsürlərin adını daşıyan coğrafi adların, kənd və şəhərlərin tarixi adlarının bərpa edilməsi prosesinə uğurla rəhbərlik edib. Dövlət idarəçiliyində böyük komandada yer alan Hidayət Orucov, düz 12 il Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Millətlərarası münasibətlər, din və humanitar məsələlər üzrə Dövlət Müşaviri vəzifəsini icra edib. Bu dövrdə ölkədə multikulturalizm, tolerantlıq mühitinin formalaşması, milli azlıqlarla iş və dini konfessiyalar arasında harmoniyanın qorunması birbaşa onun koordinasiyası ilə həyata keçirilib. Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 2006-cı ildə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin olunan Hidayət Orucov, altı il ərzində ölkədə dövlət-din münasibətlərinin hüquqi müstəvidə tənzimlənməsi, xaricdən gələn radikal dini cərəyanların qarşısının alınması və milli-mənəvi dəyərlərin radikalizmdən qorunması istiqamətində kəsərli islahatlar həyata keçirib.
Siyasi və inzibati fəaliyyətini uğurla başa vurduqdan sonra Hidayət Orucovun zəngin təcrübəsi xarici siyasət sahəsinə yönəldilib. 27 dekabr 2012-ci ildə o, Azərbaycan Respublikasının Qırğızıstan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri missiyasını üzərinə götürüb. Bişkekdə çalışdığı uzun illər ərzində o, sadəcə bir səfirlik rəsmisi kimi deyil, iki türk dövləti arasında qardaşlıq körpüsü rolunu oynayıb. Onun rəsmi fəaliyyəti nəticəsində Bişkek şəhərində ümummilli lider Heydər Əliyev adına böyük müasir məktəb-lisey kompleksi tikilib, Azərbaycan mədəniyyət mərkəzləri açılıb və qırğız elitası ilə sıx mədəni-siyasi dialoq qurulub. O, Azərbaycan həqiqətlərinin, Qarabağ münaqişəsinin pərdəarxası məqamlarının Mərkəzi Asiya regionunda düzgün dərk edilməsi üçün intensiv işlər görüb və 2021-ci ilə qədər bu missiyanı uğurla tamamlayıb.
Siyasət, məmurluq və diplomatiyanın gərgin qrafiki onun yaradıcı ruhunu heç vaxt söndürə bilməyib. Əksinə, o, həyatı və insanları masada yox, birbaşa hadisələrin içində müşahidə edərək Azərbaycan ədəbiyyatına "Hidayət" imzası ilə daxil olub. O, incə ruhlu şair, dərin təfəkkürlü nasir və cəsarətli dramaturq idi. "Məni rüzgarlar çağırır", "Səni axtarıram", "Kəklikotu", "Məhəbbət qocalmır", "Zirvə", "Hər günün hökmü" kimi onlarla şeir, povest, esse və publisistik məqalələr kitabının müəllifidir. Onun yüksək bədii sənətkarlıqla qələmə aldığı əsərləri ingilis, rus, fransız, qırğız, tacik, gürcü, ərəb başda olmaqla dünyanın 30-dan çox xalqının dilinə tərcümə edilərək geniş oxucu kütləsi qazanıb. Dramaturgiya sahəsində isə onun "Buraxılış gecəsi", "Məhəmməd Əmin Rəsulzadə", "Durnalar qayıdanda" kimi pyesləri Bakı Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ilə yanaşı, İrəvan, Daşkənd, Bişkek və digər xarici ölkələrin dövlət teatrlarında uğurla tamaşaya qoyulub, hər zaman anşlaqla qarşılanıb.
Hidayət Orucovun istər sovetlər birliyi dövründə, istərsə də müstəqillik illərində vətən qarşısındakı müstəsna xidmətləri dövlət tərəfindən hər zaman ən ali səviyyədə qiymətləndirilib. O, müstəqil Azərbaycanın ən nüfuzlu mükafatları olan "Şöhrət" və "Şərəf" ordenləri ilə təltif edilib, sənət aləmindəki xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülüb. Beynəlxalq diplomatik xidmətlərinə görə isə Qırğızıstan Respublikasının ali dövlət təltifi olan "Dank" medalı ilə mükafatlandırılıb. Hidayət Orucov ömrünün son dəqiqəsinə qədər xalqına bağlı sadiq bir ziyalı, sarsılmaz dövlətçilik prinsiplərinə malik uzaqgörən siyasətçi və mənəviyyat adamı kimi yaşadı. Onun fiziki yoxluğu hər nə qədər kədərli olsa da, qoyub getdiyi nəhəng dövlətçilik təcrübəsi, diplomatik uğurları və "Hidayət" imzalı kitabları Azərbaycan xalqının qəlbində və yaddaşında əbədi olaraq yaşayacaqdır.
Qeyd edək ki, Hidayət Orucovun vəfat etməsi xəbərini ilk olaraq KONKRET.az saytı yayımlayıb.
Əli Səfərli,
NOCOMMENT.az
