Hər saniyənin bir insan ömrünə bərabər olduğu o dəhşətli məqamda qulağımız səsdə olur.
Küçədən gələn o kəskin, ümidverici siqnal səsini gözləyirik. Çünki o səs ölümün caynağından qoparılacaq bir canın, yenidən həyata dönəcək bir ananın, atanın, övladın xilası deməkdir. Amma Sumqayıtda bu səs getdikcə daha çox ümidsizliyin, çarəsizliyin və fəlakətin simvoluna çevrilir. Çünki şəhərin təcili tibbi yardım sistemi bu gün sözün əsl mənasında iflic durumdadır. İnsan həyatının üzərində oyun oynanılması, saniyələrin bürokratik laqeydliyə qurban verildiyi bir mənzərə ilə üz-üzəyik. Bu mənzərə sadəcə texniki bir nasazlıq deyil, bu, birbaşa insan faktoruna, vətəndaşın yaşamaq hüququna qarşı göstərilən ən böyük biganəlikdir.
Bu qızmar yay günlərində, temperaturun kölgədə belə dözülməz həddə çatdığı bir vaxtda Sumqayıt küçələrində hərəkət edən o ağ rəngli maşınlar əslində birər "təkərli cəhənnəm"ə çevrilib. Təsəvvür edin, insult keçirən, infarktın biraddımlığında olan və ya qızdırmadan qovrulan bir xəstəni çağırışa gələn, amma içində kondisioneri işləməyən, havasızlıqdan nəfəs almağın belə möcüzə olduğu bir avtomobilə mindirirlər. Ağır vəziyyətdə olan bir insanı xilas etməli olan tibbi nəqliyyat, onu xəstəxanaya çatdırmamış vəziyyətini daha da pisləşdirir. Yay fəslinin bu amansız istisində kondisionersiz işləyən təcili yardım maşını tibbi xidmət yox, işgəncə alətidir. Bu rəzalətin baiskarları heç bir anlıq öz doğmalarını o bürkülü, havasız dəmir qutuların içində təsəvvür edirlərmi?
Məsələ təkcə kondisionerin işləməməsi ilə də bitmir; problem kökündən çürüyüb. Təcili yardımın avtomobil parkı yararsız, texniki baxımdan tamamilə bərbad vəziyyətdədir. Şəhərin bir ucundan digər ucuna can qurtarmağa tələsməli olan maşınlar hər an yolda qala biləcək qədər köhnə və baxımsızdır. Və ən dəhşətlisi, ən rüsvayçı məqam bilirsiniz nədir? Bu texniki nasazlıqların, təmir xərclərinin dövlət büdcəsindən, aidiyyəti qurumların ayırdığı vəsaitlərdən deyil, gecə-gündüz sükan arxasında can qoyan sürücülərin öz cibləri hesabına ödənilməsidir. Sürücü dövlətin maşınını işlətmək, çağırışa vaxtında çatmaq üçün öz evinin ruzisini, uşağının boğazından kəsdiyi pulu o nasaz avtomobillərin təmirinə xərcləməlidir. Bu hansı sistemin, hansı idarəetmənin məntiqidir? Təminatın sıfır dərəcəyə endiyi, məsuliyyətin isə tamamilə fəhlənin, sürücünün çiyninə yıxıldığı bir yerdə hansı keyfiyyətli tibbi yardımdan danışmaq olar? Sürücü maşının xarab olan hissəsini haradan və necə düzəldəcəyini düşünməlidir, yoxsa xəstəni vaxtında çatdırmağı? Bu, açıq-aşkar sistem daxili bir talançılığın və ya dözülməz bir bacarıqsızlığın göstəricisidir.
İndi haqlı bir sual ortaya çıxır: Bu sahəyə cavabdeh olanlar, bu sistemin başında oturanlar hara baxır? Sumqayıt Tibb Mərkəzinin direktoru Elnur Azadxanov hara baxır? Bu qədər şikayətin, bu qədər fəryadın müqabilində susmaq, heç bir tədbir görməmək nə deməkdir? Rəhbərlik etdiyiniz sahədə sürücülər öz cibinin vəsaiti ilə maşın təmir etdirirsə, xəstələr istidən boğulursa, çağırışlar saatlarla gecikirsə, siz o kürsüdə hansı haqla, hansı vicdanla əyləşirsiniz? İnsan faktoru olan, birbaşa canla, qanla işləyən bir sahəyə bu qədər soyuqqanlı, bu qədər biganə yanaşmaq sadəcə vəzifə səhlənkarlığı deyil, bu həm də mənəvi məsuliyyətsizlikdir. Hər bir gecikən çağırış, hər bir yolda qalan təcili yardım maşını itirilən bir şans, sönən bir həyat deməkdir. Sumqayıt kimi böyük və sənaye şəhərində səhiyyənin bu strateji qolunu bu günə salmaq, vətəndaşı taleyin ümidinə buraxmaq deməkdir.
Vətəndaşın vergisi ilə formalaşan büdcənin, səhiyyə islahatlarının, icbari tibbi sığortanın pafoslu hesabatlarının fonunda Sumqayıt təcili yardımının bu acınacaqlı vəziyyəti acı bir reallıq kimi üzümüzə çırpılır. Kağız üzərində hər şey gözəl, hesabatlarda rəqəmlər heyranedici ola bilər, amma reallıq Sumqayıtın küçələrində yolda qalan, kondisioneri işləməyən, sürücüsünün dilənçi kökündə təmir etdirdiyi o ağ rəngli maşınlardadır. Bu biganəliyə artıq son qoyulmalıdır. Səhiyyə rəhbərliyi və şəxsən Elnur Azadxanov bu rüsvayçılığa aydınlıq gətirməli, sürücülərin haqlı narazılığı, maşınların texniki durumu və ən əsası xəstələrin can təhlükəsizliyi təcili olaraq həllini tapmalıdır. Çünki heç kimin laqeydliyi, heç bir məmurun biganəliyi bir insanın həyatından daha dəyərli deyil və ola da bilməz.
Əli Səfərli,
