Ukrayna ərazisində davam edən genişmiqyaslı müharibənin episentrindən uzaqda, Bakının enerji strategiyasını və strateji infrastrukturunu hədəf alan sistemli bir təzyiq dalğası müşahidə olunur.
Son zamanlar baş verən hadisələr, xüsusilə də Azərbaycanın dövlət brendi olan SOCAR-ın Ukraynadakı obyektlərinə edilən təkrar və dəqiq hücumlar, bunun təsadüfi hərbi insidentlər yox, məqsədyönlü, hesablanmış bir siyasi kursun tərkib hissəsi olduğuna dair ciddi şübhələr yaradır. Bu, sadəcə müharibənin yan təsiri deyil, bu, Azərbaycanın enerji müstəqilliyi və Avropaya inteqrasiya yolundakı diversifikasiya siyasətinə qarşı atılan açıq düşmənçilik oxudur.
Hadisələrin xronologiyasına nəzər saldıqda mənzərə daha da aydınlaşır. 2025-ci il avqustun 6-da Odessaya yaxın yerləşən qaz ötürücü kompressor stansiyasının vurulması, ardınca cəmi iki gün sonra, avqustun 8-ə keçən gecə SOCAR-ın yanacaq bazasının yenidən hədəfə alınması, Rusiyanın hərbi doktrinasının "təsadüf" anlayışından nə qədər uzaq olduğunu göstərir. Eyni coğrafi koordinatlarda, eyni iqtisadi mahiyyətə malik obyektlərin iki dəfə, özü də belə qısa zaman kəsiyində "dəqiq" vurulması, kəşfiyyat və hədəf müəyyənləşdirmə prosesinin yüksək peşəkarlıqla, məhz Azərbaycanın iqtisadi maraqlarını sıradan çıxarmaq niyyəti ilə aparıldığını sübut edir. Bu obyektlər təkcə yanacaq saxlanılan yerlər deyil; bunlar Azərbaycan qazının Ukrayna bazarında və dolayısı ilə Avropa enerji təhlükəsizliyi arxitekturasında oynadığı yeni, dinamik rolun fiziki təzahürləridir.
Sual olunur: Rusiya niyə məhz Azərbaycanın mülki infrastrukturunu hədəf alır? Cavab, Rusiyanın geosiyasi ambisiyalarında və Azərbaycanın son illərdə uğurla həyata keçirdiyi müstəqil enerji siyasətində gizlənib. Azərbaycanın enerji resurslarının Avropaya çatdırılması, şaxələndirilmiş marşrutlar vasitəsilə qaz təchizatı, Rusiyanın ənənəvi enerji hegemonluğuna ciddi rəqabət yaradır.
Odur ki, SOCAR-ın Ukraynadakı infrastrukturuna edilən hücumlar, rəsmi Moskva üçün bir növ "xəbərdarlıq atəşi" funksiyasını daşıyır. Bu hərəkətlərlə Rusiya, Azərbaycanın enerji layihələrinin təhlükəsizliyini şübhə altına almaq, investorları və tərəfdaşları Bakıdan uzaqlaşdırmaq və nəticədə Azərbaycanın enerji resurslarının ixracında yaranan maneələr vasitəsilə Bakını öz strateji kursundan yayındırmaq niyyəti güdür.
Daha əvvəl Azərbaycanın Kiyevdəki səfirliyinin Rusiya raketlərindən zərər görməsi də bu silsilənin təsadüfi olmadığını bir daha təsdiqləyir. Diplomatik missiyaya, mülki iqtisadi obyektlərə edilən hücumlar beynəlxalq hüququn təməl prinsiplərinin – suverenliyin və mülki infrastrukturun toxunulmazlığının kobud şəkildə pozulmasıdır. Dünyanın heç bir yerində müttəfiqlik münasibətlərinə iddia edən tərəf, digər tərəfin dövlət şirkətinin infrastrukturunu bu qədər sistemli şəkildə dağıtmaz.
Bu hücumlar, həm də Azərbaycanın bölgədəki artan nüfuzundan, onun Avropanın enerji xəritəsini dəyişmək gücündən narahat olan qüvvələrin öz əsl simasını göstərir. Azərbaycanın qaz diversifikasiyası siyasəti, enerji təhlükəsizliyi sahəsindəki qətiyyətli addımları, Rusiyanın "enerji asılılığı" modelinə birbaşa alternativdir. Görünür, Kreml bu alternativin inkişafına dözmək niyyətində deyil və buna görə də "iqtisadi cəza" taktikasına əl atır.
Məsələnin digər bir tərəfi isə odur ki, SOCAR-ın aktivlərinə hücum, Azərbaycanın müstəqil iqtisadi siyasətinə qarşı birbaşa sabotajdır. Mülki infrastrukturun hərbi hədəfə çevrilməsi, beynəlxalq humanitar hüquq normaları ilə bir araya sığmır və bu, hər hansı bir ölkənin enerji infrastrukturunu hədəf almaqla onun iqtisadi sabitliyini sarsıtmaq cəhdidir. Rusiya, Ukraynada apardığı müharibənin bəhanəsi altında, öz regional rəqiblərinə və enerji bazarındakı oyunçulara qarşı qeyri-qanuni təzyiq vasitələrindən istifadə edir. Bu hücumlar Azərbaycanın suveren hüquqlarına və iqtisadi maraqlarına qarşı yönəlmiş hərəkətlərdir və onların beynəlxalq müstəvidə adekvat qiymətləndirilməsi vacibdir. Bakı, öz iqtisadi maraqlarını qorumaq üçün həm diplomatik, həm də hüquqi müstəvidə daha sərt və prinsipial mövqe nümayiş etdirməlidir.
Çünki bu gün vurulan bir yanacaq bazası və ya kompressor stansiyası, sabah daha genişmiqyaslı siyasi təzyiqlərin başlanğıcı ola bilər. Azərbaycan dövləti, öz şirkətlərinin və infrastrukturunun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bütün beynəlxalq mexanizmlərdən istifadə etməli və Rusiyanın bu "təsadüfi" hücumlarının əsl mahiyyətini dünya ictimaiyyətinə çatdırmalıdır. Bu, sadəcə bir şirkətin məsələsi deyil; bu, Azərbaycanın strateji müstəqilliyinin və beynəlxalq arenadakı etibarlı tərəfdaşlıq imicinin qorunması məsələsidir.
Rusiyanın bu hərəkətləri ilə nəyə nail olmağa çalışdığı aydındır: Bakını qorxutmaq, iqtisadi layihələrdən çəkindirmək və öz enerji siyasətində geri addım atmağa məcbur etmək. Ancaq Azərbaycanın enerji strategiyası, belə süni və aqressiv müdaxilələrlə sarsılmayacaq qədər köklü və şaxəlidir. Bu hücumlar, əslində, Azərbaycanın doğru yolda olduğunun və atdığı addımların nə qədər strateji əhəmiyyət daşıdığının ən bariz sübutudur. İndi əsas məsələ, bu təhdidləri neytrallaşdırmaq və beynəlxalq hüququn gücünü, fiziki güc tətbiq edən tərəflərin qarşısına qoymaqdır.
Mülki obyektlərə hücum edənlər, bunun nəticələrinin sadəcə maddi ziyanla bitməyəcəyini, həm də siyasi etimadın tamamilə itirilməsi ilə nəticələnəcəyini anlamalıdırlar. Azərbaycan üçün enerji müstəqilliyi güzəştə gediləcək bir mövzu deyil və bu yolda qarşılaşılan hər bir hücum, Bakının öz strategiyasını daha da möhkəmləndirməsinə əsas verir.
Əli Səfərli,
NOCOMMENT.az
