Müasir rəqəmsal dövrün gətirdiyi imkanlar yalnız cəmiyyətin həyatını asanlaşdırmaqla kifayətlənməyib, eyni zamanda cinayətkar qruplar üçün də tamamilə yeni, sərhədsiz və gizli fəaliyyət meydanları yaradıb. Son illərdə "Telegram", "Instagram", "Facebook", "TikTok" və digər populyar platformalar üzərindən həyata keçirilən qanunsuz məhsul satışları sürətlə genişlənərək əsl "virtual qara bazar" şəbəkəsinə çevrilib. Əvvəllər fiziki məkanda gizli şəkildə və ya etibarlı vasitəçilər üzərindən aparılan alqı-satqılar indi bir neçə şifrələnmiş mesaj, qapalı qrup və ya birdəfəlik profillər vasitəsilə tənzimlənir. Bu gizli ticarət şəbəkələrinin əsas seqmentlərini saxta sənədlərin hazırlanması və satışı, reseptsiz təqdim edilən güclü dərman preparatları, aksiz markası olmayan tütün məmulatları, spirtli içkilər və qaçaqmal yolu ilə gətirilən elektronika malları təşkil edir.
Satıcılar açıq elanlar verməkdən yayınaraq kodlaşdırılmış terminlərdən istifadə edir, saxta profillər, anonim nömrələr və izlənilməsi çətin olan kriptovalyuta ödənişləri vasitəsilə hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətindən yayınmağa çalışırlar. İnternetdə çiçəklənən bu kölgə iqtisadiyyatı təkcə dövlət büdcəsinə vergi itkiləri verməklə məhdudlaşmır, həm də saxta dərmanlar vasitəsilə vətəndaşların sağlamlığına ağır zərbə vurur, saxta sənədlər isə ağır cinayətlərin və qanunsuz miqrasiyanın törədilməsinə zəmin yaradır. Hüquq-mühafizə strukturları mütəmadi olaraq bu qanunsuz şəbəkələrə qarşı əməliyyatlar keçirsə də, texnologiyanın sürəti və yeni kanalların dərhal bərpa olunması mübarizəni daha da mürəkkəbləşdirir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan hüquqşünas Natiq Ələsgərov qeyd edib ki, internet platformaları üzərindən qurulan bu qanunsuz ticarət şəbəkələri klassik cinayətkarlığın rəqəmsal müstəviyə keçmiş formasıdır və mövcud qanunvericilik çərçivəsində onlarla mübarizə üçün kiberimkanlar maksimum səviyyəyə qaldırılmalıdır: "Bu gün cinayətkarlar başa düşüblər ki, fiziki mağazadan və ya bazardan daha çox sosial şəbəkələrin qapalı qruplarında gizlənmək və alver etmək daha asandır, çünki anonimlik və şifrələnmiş mesajlaşma tətbiqləri onlara saxta toxunulmazlıq illüziyası yaradır. Saxta sənədlərin, aksizsiz malların və ya qadağan olunmuş preparatların onlayn satışı birbaşa Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə tənzimlənən ağır əməllərdir. Vətəndaşlar unutmamalıdırlar ki, sosial şəbəkələrdə ucuz və ya asan yolla əldə edilən bu cür məhsullar hüquqi məsuliyyətlə yanaşı, həm də onların həyatı və sağlamlığı üçün geri dönməz təhlükələr yaradır".
O, qeyd edib ki, rəqəmsal məkanda törədilən bu növ kiberfırıldaqçılıqların və qanunsuz ticarətin qarşısının alınması yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının təkbaşına gördüyü işlərlə məhdudlaşmamalı, beynəlxalq platformalarla əməkdaşlıq və elektron ödənişlərin sərt monitorinqi təmin edilməlidir: "Kriptovalyuta və anonim ödəniş sistemləri vasitəsilə izləri itirməyə çalışan bu şəxslərə qarşı maliyyə-nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir. Eyni zamanda, sosial media platformaları qanunsuz məzmunların və qrup satışlarının aşkarlanmasında daha aktiv rol oynamalıdırlar. Hüquqi müstəvidə isə bu qruplara qarşı tətbiq edilən cəzaların sərtləşdirilməsi və cəcazsızlıq mühitinin aradan qaldırılması gələcəkdə internetin qara bazar kimi istifadə edilməsinin qarşısını ala biləcək ən təsirli vasitədir".
Tunar,
