Müasir Azərbaycanın dövlətçilik fəlsəfəsi artıq sadəcə bəyanatlar üzərində deyil, birbaşa coğrafi məkanda canlanan fiziki reallıqlar üzərində bərqərar olur. 2026-cı ilin may ayında Prezident İlham Əliyevin Zəngilana gerçəkləşən səfəri bu baxımdan növbəti bir dövlət tədbiri olmaqdan çıxaraq, milli iradənin dünyaya ünvanlanmış strateji manifestinə çevrildi. Bu səfərin tarixi əhəmiyyətini artıran ən mühüm amil onun müasir dövlətimizin banisi Heydər Əliyevin doğum gününə təsadüf etməsidir. Bu, sadəcə bir simvolizm deyil, həm də illər öncə qurulan dövlətçilik xəttinin bu gün hərbi, siyasi və iqtisadi zəfərlə zirvəyə çatmasının məntiqi yekunudur. Zəngilanın işğaldan azad edilməsi və sürətlə yenidən qurulması, əslində, Azərbaycanın itirilmiş yaddaşının bərpası və gələcək hədəflərinin ən bariz təcəssümüdür.
Bu gün Zəngilan artıq xəritədəki sıravi bir nöqtə deyil, Şərqi Zəngəzurun logistik mərkəzi, qlobal nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişmə nöqtəsidir. Dövlət başçısının bu ərazilərdən verdiyi mesajlar göstərir ki, Azərbaycan regionda sülhün və inkişafın təminatını kənar paytaxtların qeyri-müəyyən vədlərində deyil, özünün polad iradəsində və quruculuq qüdrətində tapıb. Otuz illik işğalın və dağıntıların izini bir neçə il ərzində silmək, viran qoyulmuş kəndlərin yerində dünya standartlarına cavab verən "Ağıllı kənd" layihələri reallaşdırmaq hər dövlətin bacaracağı iş deyil. Bu, həm iqtisadi gücün, həm də xalq-dövlət birliyinin yaratdığı milli enerjinin nəticəsidir. Azərbaycan dünyaya sübut edir ki, biz dağıdan deyil, yaradanıq və bizim qayıdışımız bütün region üçün yeni bir tərəqqi dövrünün müjdəçisidir.
Geopolitik müstəvidə Azərbaycan artıq şərtləri qəbul edən deyil, şərtləri diqtə edən tərəf kimi çıxış edir. Cənubi Qafqazda formalaşan yeni reallıq birbaşa Bakının strateji qələbəsinin məhsuludur. Uzun illər "münaqişənin həlli yoxdur" deyən və işğal faktını əbədiləşdirməyə çalışan beynəlxalq mərkəzlər bu gün Azərbaycanın yaratdığı yeni statu-kvonu qəbul etmək məcburiyyətindədirlər. Prezidentin Zəngilandan səsləndirdiyi kəskin və uzaqgörən fikirlər həm də revanşist xəyallarla yaşayanlara ciddi xəbərdarlıqdır. Ermənistandakı radikal qüvvələr və onların xarici havadarları anlamalıdırlar ki, Azərbaycanın suverenliyinə yönələn hər hansı təhdid "dəmir yumruq" tərəfindən dərhal və amansızcasına dəf ediləcək. Bu gün Ermənistanın bir dövlət kimi mövcudluğu və gələcək perspektivləri kənar güclərin populist bəyanatlarından deyil, məhz Azərbaycanın təklif etdiyi sülh gündəminə sadiqlikdən asılıdır.
Xüsusilə Qərbdəki bəzi siyasi dairələrin, o cümlədən Emmanuel Makronun rəhbərlik etdiyi Fransanın Cənubi Qafqazda gərginliyi artırmaq cəhdləri Azərbaycanın polad iradəsi qarşısında acizdir. Sərhəddə həyata keçirilən "binokl diplomatiyası" və ya hərbi dəstək vədləri Ermənistanı xilas edə bilməz; əksinə, onu daha böyük fəlakətlərə sürükləyə bilər. Azərbaycanın apardığı siyasət isə tamamilə fərqlidir: biz regional əməkdaşlıq, Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə dünyaya açılmaq və əbədi sülh təklif edirik. Tranzit qadağalarının ləğvi və iki ölkə arasında atılan konstruktiv addımlar göstərir ki, rəsmi Bakı sabitliyin əsl müəllifidir. Lakin bu sülh Azərbaycanın milli maraqları çərçivəsində və beynəlxalq hüququn tələbləri əsasında olmalıdır.
Ermənistanın daxili siyasi böhranı və seçki öncəsi yaşanan gərginliklər fonunda Azərbaycan faktoru həlledici rol oynayır. İrəvanda hər kəs başa düşür ki, regionda "kimin kim olduğunu" artıq Bakı müəyyən edir. Erməni cəmiyyəti üçün seçim aydındır: ya Azərbaycanın diktə etdiyi yeni geosiyasi reallığı qəbul edib tərəqqiyə qoşulmaq, ya da kənar güclərin əlində alət olaraq uçuruma yuvarlanmaq. Zəngilanda ucalan bayrağımız bu seçimin artıq edildiyini və geri dönüşün olmadığını göstərir.
Bir sözlə, 10 may səfəri Azərbaycanın postmüharibə dövrünün lideri olduğunu bir daha təsdiqlədi. "Böyük Qayıdış" təkcə insanların öz dədə-baba yurdlarına qayıtması deyil, həm də Azərbaycanın regiondakı tarixi və siyasi haqqının bərpasıdır. Şərqi Zəngəzurun dirçəlişi yeni sülh dövrünün ən böyük sübutudur. İndi dünya mərkəzləri Azərbaycanla hesablaşmaq, onun strateji maraqlarını nəzərə almaq məcburiyyətindədir. Çünki Azərbaycan artıq təkcə öz torpaqlarını azad edən dövlət deyil, həm də bütün Cənubi Qafqazın taleyini idarə edən, sülhün və ədalətin əsas təminatçısı olan bir güc mərkəzidir. Zəngilandan yayılan bu yeni nəfəs Azərbaycanın sarsılmaz dövlətçilik iradəsinin və parlaq gələcəyinin əbədi təntənəsidir.
Əli Səfərli
