Ötən əsrin ortalarında Yaxın Şərqdə güc balansını dəyişən Süveyş kanalı böhranı, bu gün ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardığı hərbi əməliyyatlar fonunda yenidən gündəmə gəlib. Dünya neftinin dörddə birinin keçdiyi Hörmüz boğazı, ağır hava zərbələrinə baxmayaraq, hələ də Tehranın strateji rıçaqı olaraq qalır. Tarix göstərir ki, hərbi güc hər zaman siyasi və iqtisadi nəticəyə zəmanət vermir.
NOCOMMENT.az xəbər verir ki, 1956-cı ilin Süveyş böhranı ilə indiki vəziyyət arasında ciddi paralellər mövcuddur. O zaman İngiltərə və Fransa kanala nəzarəti qaytarmaq üçün Misirə hücum etsələr də, sonda beynəlxalq təzyiq və düzgün hesablanmamış strategiya səbəbindən geri çəkilməli oldular. Bu, Britaniya imperiyasının regiondakı hökmranlığının sonunun başlanğıcı idi. Bu gün isə Donald Tramp eyni aqibətlə üz-üzədir.
Pentaqon Hörmüz boğazına nəzarəti ələ keçirmək üçün bir neçə riskli variant təklif edib:
Adalara desant çıxarmaq: Keşm, Hörmüz və Larak adalarının tutulması boğazın “qapısını” ələ keçirmək deməkdir. Lakin bu adaların sahilə yaxınlığı və güclü istehkamları ABŞ əsgərləri üçün ağır itkilər vəd edir.
Xarq adasının işğalı: İrandan ixrac olunan neftin 90%-nin keçdiyi bu adanı tutmaq İranı kapitulyasiyaya məcbur edə bilər. Lakin adanın İran artilleriyasının hədəfində olması əməliyyatı son dərəcə təhlükəli edir.
ABŞ kəşfiyyatı Trampa bildirib ki, Tehran geri çəkilmək niyyətində deyil və Amerikanı uzunmüddətli “tükəndirmə müharibəsi”nə çəkməyə çalışır. Ağ Ev isə artıq boğazın açılmasının “əsas məqsəd” olmadığını bəyan etməyə başlayıb. Bu, hərbi kampaniyanı dayandırmaq üçün bəhanə axtarışının göstəricisidir.
Əgər müharibə Hörmüz boğazı açılmadan başa çatsa, dünya iqtisadiyyatını 140-170 dollarlıq neft qiymətləri və qlobal resessiya gözləyir. Bu, Trampın “qələbə” elanını heç kim üçün inandırıcı etməyəcək. İsrailin neft kəmərlərini Səudiyyə Ərəbistanı vasitəsilə Qərbə yönəltmək planı isə illər tələb edən və yüksək riskli bir layihədir. Sonda, 1956-cı il böhranı Britaniya üçün sonun başlanğıcı olduğu kimi, bu uğursuz kampaniya da ABŞ-nin regiondakı təsirinin zəifləməsinə və rəqib güclərin ön plana çıxmasına yol aça bilər. Amerika bu müharibədən faktiki olaraq əliboş qayıtmaq riski ilə qarşı-qarşıyadır.
Sara
NOCOMMENT.az
