Azərbaycanın ümumi təhsil sistemində nizam-intizamın gücləndirilməsi və təşkilati mədəniyyətin formalaşdırılması adı altında növbəti inzibati addım atılır. Belə ki, ölkə məktəblərində həm şagirdlər, həm də müəllimlər üçün müəyyən edilmiş geyim formalarına riayət olunması rəsmən məcburi xarakter alır.
Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin iclasında müzakirəyə çıxarılan "Ümumi təhsil haqqında" qanuna yeni dəyişiklik layihəsi, əvvəllər sadəcə məktəbdaxili nizam-intizam qaydası sayılan geyim tələblərini artıq birbaşa hüquqi müstəviyə daşıyır. Təqdim olunan qanun layihəsinə əsasən, təkcə şagirdlərin deyil, təhsilverənlərin (müəllimlərin) də geyimi ilə bağlı hüquqi əsas yaradılır. Hazırda qüvvədə olan Nazirlər Kabinetinin 96 nömrəli qərarı məktəbli formalarının yalnız rəng və modellərini tənzimləyirdisə, parlamentə təqdim olunan yeni sənəd bu qaydalara əməl olunmamasını birbaşa qanun pozuntusu statusuna qaldırır və icrasını məcburi edir.
Yaxın günlərdə plenar iclasda səsverməyə çıxarılması gözlənilən bu islahatın tərəfdarları iddia edirlər ki, vahid geyim qaydası şagirdlər arasında vizual-sosial bərabərliyi təmin edəcək, dərslərə konsentrasiyanı artıracaq və peşəkar iş mühitini gücləndirəcək. Lakin bu cür radikal və qəti inzibati məhdudiyyətlərin təhsilin keyfiyyətinə real təsiri, müəllimlərin fərdi azadlıqları və beynəlxalq təcrübə ilə uzlaşması məsələsi cəmiyyətdə və ekspert dairələrində ciddi suallar və tənqidi rəylər doğurur.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan təhsil eksperti Fuad Hacıyev qeyd edib ki, təhsil sistemindəki fundamental problemləri bir kənara qoyub, diqqəti müəllim və şagirdlərin geyiminə yönəltmək subyektiv, formal və səmərəsiz bir yanaşmadır: "Məktəblərdə nizam-intizam və peşəkarlıq geyimlə deyil, tədrisin keyfiyyəti, müəllimin sosial rifahı və təhsil mühitinin azadlığı ilə ölçülür. Qanun layihəsində müəllimlərə də vahid geyim formasının məcburi edilməsi hüquqi baxımdan fərdi azadlıqların məhdudlaşdırılması, pedaqoji baxımdan isə müəllim nüfuzuna inzibati müdaxilədir. Müəllim şablon geyim geyinən bir robot deyil, o, fərdi yaradıcılığı və dünyagörüşü ilə şagirdə nümunə olmalıdır. Biz bu gün müəllimin maaşını, dərs vəsaitlərinin keyfiyyətini, məktəblərin infrastruktur problemlərini tam həll etmədən, onları hansısa vahid rəngdə və modeldə geyinməyə məcbur ediriksə, bu, sadəcə görüntü yaratmaqdan başqa bir şey deyil. Şagirdlər arasında vizual bərabərlik yaratmaq ideyası da bəsit yanaşmadır; çünki uşaqlar arasındakı sosial-iqtisadi fərqlər formanın altındakı bahalı telefonlarla, çantalarla və ya məktəbə gəldikləri avtomobillərlə onsuz da özünü büruzə verir. İnzibati qadağalar təhsildə bərabərlik yox, yalnız daxili protest və narazılıq formalaşdırır".
Onun sözlərinə görə, beynəlxalq təcrübə və müasir dünya tendensiyaları Azərbaycan parlamentinin atdığı bu addımın tamamilə əksini diktə edir: "Dünyanın ən qabaqcıl və uğurlu təhsil sisteminə malik olan Finlandiya, Sinqapur və ya digər Avropa ölkələrində nə müəllimlər, nə də şagirdlər üçün qanunla tənzimlənən belə sərt, məcburi vahid geyim forması yoxdur. Qərb təhsilində müəllimlər üçün yalnız ümumi etika və 'casual' işgüzar geyim çərçivəsi tövsiyə olunur, qalan seçimlər daxili mədəniyyətə buraxılır. Bizə ən yaxın olan Türkiyə təcrübəsinə baxsaq, orada uzun illər əvvəl həm şagirdlər, həm də müəllimlər üçün məcburi önlük və vahid geyim forması ləğv edilib, sərbəst, lakin işgüzar geyim üslubuna keçid edilib. Türkiyədə aparılan araşdırmalar göstərdi ki, sərbəstlik müəllimlərin motivasiyasını və şagirdlərin məktəbə bağlılığını daha çox artırır. Biz isə müasir dünyadan geriyə gedərək, sovet dövrünün unifikasiya və şablonlaşdırma metodlarını 2026-cı ildə qanun səviyyəsinə qaldırmağa çalışırıq. Əgər dövlət müəllimdən xüsusi standart geyim tələb edirsə, o zaman həmin geyimlərin maliyyə xərclərini də tamamilə öz üzərinə götürməlidir. Əks təqdirdə, aztəminatlı müəllimləri qanun pozuntusu ittihamı ilə üz-üzə qoymaq təhsilimizə heç bir uğur qazandırmayacaq. Parlament bu qanun layihəsini qəbul etməzdən əvvəl məcburi qadağaları yox, təhsil ictimaiyyətinin real rəyini nəzərə almalıdır".
Tunar,
NOCOMMENT.az
