Son illər Azərbaycanda qəfil ölümlərin sayı diqqətçəkən dərəcədə artıb. Statistik göstəricilər göstərir ki, bu halların yalnız yaşlı insanlar arasında deyil, həm də 30–40 yaş arası gənclərdə müşahidə olunması narahatlıq doğurur. Qəfil ölüm halları əsasən ürək-damar xəstəlikləri, insult, ani tənəffüs çətinlikləri və yüksək stresslə əlaqələndirilir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu artım təkcə tibbi səbəblərlə izah edilə bilməz. Müasir həyat tərzi — uzun iş saatları, sosial və ailə təzyiqləri, maliyyə problemləri, qeyri-sağlam qidalanma və fiziki aktivliyin azalması — insanların fiziki və psixoloji sağlamlığına ciddi təsir göstərir. Bu faktorlar yalnız ürək və digər həyati orqanların fəaliyyətinə təsir göstərmir, həm də psixoloji gərginliyi artıraraq qəfil ölüm riskini yüksəldir.
Mövzu ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitunun həkim kardioloqu Leyla Quliyeva bildirib ki, qəfil ölümlərin əsas səbəblərindən biri ürək-damar xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanmamasıdır:
“Çox insan qan təzyiqi, xolesterin və şəkər xəstəliyi kimi risk faktorlarını nəzarətdə saxlamır. Bu xəstəliklər uzun müddət simptom verməsə də, birdən-birə infarkt, insult və ya ürək ritminin pozulması kimi həyati təhlükəli hallara səbəb ola bilər. Məsələn, praktikamda 35–45 yaş arası bir neçə gənc xəstədə heç bir ciddi simptom olmasa da, qəfil infarkt halları qeydə alınıb. Bu, profilaktik yoxlamaların vacibliyini göstərir”.
Leyla Quliyeva əlavə edib ki, həyat tərzi faktorları da qəfil ölümlərdə böyük rol oynayır:
“Fiziki aktivliyin azalması, siqaret və spirt istifadəsi, yüksək kalorili qidalanma ürək-damar xəstəlikləri üçün risk yaradır. Uzun iş saatları, gecə yuxusuzluğu isə ürək ritminin pozulmasına və qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur. İnsanlar bu amilləri nəzərə almalı və müntəzəm tibbi müayinələrdən keçməlidirlər.”
“Mütləq şəkildə müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək lazımdır, xüsusilə qan təzyiqi, şəkər və xolesterin səviyyələrini yoxlamaq vacibdir. Həyat tərzini sağlamlaşdırmaq, balanslı qidalanmaq, fiziki aktiv olmaq, siqaret və spirt istifadəsini minimuma endirmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Stressi idarə etmək və müvafiq psixoloji dəstək almaq da çox önəmlidir. Həmçinin ailədə ürək xəstəlikləri, yüksək təzyiq və şəkər xəstəliyi olan şəxslər xüsusi diqqətdə saxlanmalıdır. Bu tədbirlər qəfil ölümlərin qarşısını almaq üçün ən effektiv yoldur.” , – deyə Leyla Quliyeva əlavə edib.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan sosioloq Elçin Bayramlı isə qəfil ölümlərin sosial və psixoloji səbəblərini izah edib:
“Uzun iş saatları, ailə və sosial təzyiqlər, maliyyə və şəxsi problemlər insanlarda stressi artırır. Bu, ürək-damar xəstəliklərinin riskini yüksəldir. Sosial izolyasiya və psixoloji gərginlik uzun müddət davam edirsə, qəfil ölüm halları üçün əsas risk faktoru meydana çıxır”.
Elçin Bayramlı həmçinin sosial dəstəyin və psixoloji sağlamlığın qəfil ölümlərin qarşısını almaqda əhəmiyyətini vurğulayıb:
“İnsanlar emosional dəstəkdən məhrum olduqda, stress və depressiya riski artır. Uzun müddət davam edən psixoloji gərginlik ürək ritminə və mərkəzi sinir sisteminə mənfi təsir göstərir. Bu, qəfil ölüm halları üçün şərait yaradır.”
