Bəşəriyyət tarixinin bəlkə də ən sürətli və geri dönməz transformasiya dövrünü yaşayırıq. Şəhərlər artıq sadəcə insanların sığındığı, yaşayıb işlədiyi coğrafi məkanlar deyil; onlar qlobal iqtisadiyyatın, innovasiyaların, mədəniyyətlərin və ən əsası, planetimizin gələcək taleyinin həll olunduğu nəhəng ekosistemlərdir. Məhz belə bir tarixi kəsişmədə, Bakının ev sahibliyi etdiyi Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF13) qlobal urbanizasiya gündəmini yenidən formalaşdıran, şəhərlərin gələcəyinə baxışı kökündən dəyişən bir platforma kimi tarixə düşdü. Bu möhtəşəm tədbir təkcə beynəlxalq miqyasda şəhərsalma strategiyalarının müzakirə edildiyi bir məkan olmadı, həm də Azərbaycanın qlobal intellektual və idarəetmə mərkəzlərindən biri kimi statusunu qətiyyətlə möhkəmləndirdi. WUF13-ün Bakıda keçirilməsi təsadüfi bir seçim deyil, ölkəmizin son onilliklərdə həyata keçirdiyi genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin, bərpa və yenidənqurma modellərinin beynəlxalq birlik tərəfindən verilən yüksək qiyməti idi.
Dünyanın dörd bir yanından gələn dövlət rəsmilərini, şəhərsalma mütəxəssislərini, memarları, sosioloqları və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrini bir araya gətirən bu forum bəşəriyyətin qarşısında duran ən kritik suallara cavab axtardı. İqlim böhranı, ekoloji deqradasiya, resursların tükənməsi və sosial qeyri-bərabərlik şəraitində şəhərləri necə daha davamlı, daha yaşıl və daha inklüziv etmək olar? WUF13 bu suallara deklarativ bəyanatlarla deyil, konkret, tətbiqi mümkün olan yol xəritələri ilə cavab verdi. Forumun əsas fəlsəfəsi ondan ibarət idi ki, gələcəyin şəhəri yalnız betondan və asfaltdan ibarət infrastruktur deyil, insanın rahatlığına, təbiətlə harmoniyaya və dayanıqlılığa xidmət edən canlı bir orqanizmdir. Bu müstəvidə Bakı dialoqu, fərqli coğrafiyaların təcrübələrinin sintez olunduğu və ortaq qlobal hədəflərin müəyyənləşdiyi unikal bir intellektual poliqona çevrildi.
Azərbaycan üçün bu forumun verdiyi dividendləri və strateji əhəmiyyəti sadəcə bir neçə günlük beynəlxalq tədbirin uğuru ilə ölçmək həlledici dərəcədə yanlış olardı. WUF13 ölkəmizə ilk növbədə öz unikal şəhərsalma modelini və milli təcrübəsini dünyaya təqdim etmək üçün misilsiz bir tribuna qazandırdı. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində sıfırdan qurulan şəhər və kəndlər, həyata keçirilən "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyaları forum iştirakçılarının ən çox diqqət yetirdiyi və heyranlıqla izlədiyi mövzulardan oldu. Dağıdılmış reallıqların üzərində ekoloji cəhətdən təmiz, rəqəmsal texnologiyalara əsaslanan və insan mərkəzli yaşayış məskənlərinin qurulması, bu gün urbanizasiya böhranı ilə mübarizə aparan bir çox ölkələr üçün praktiki dərslik mahiyyətindədir. Azərbaycan WUF13 vasitəsilə dünyaya nümayiş etdirdi ki, o, yalnız neft-qaz resursları ilə zəngin bir ölkə deyil, həm də gələcəyin yaşıl və intellektual şəhərsalma trendlərini yaradan, post-münaqişə dövrünün bərpa prosesində inqilabi standartlar müəyyən edən strateji gücdür.
Forumun Azərbaycana verdiyi digər bir mühüm töhfə isə milli urbanizasiya siyasətimizin qlobal tendensiyalarla inteqrasiyasını sürətləndirməsi oldu. Bakı, Sumqayıt, Gəncə kimi iri şəhərlərimizin, eləcə də regionlarımızın inkişaf planları, nəqliyyat infrastrukturunun optimallaşdırılması, drenaj və kanalizasiya sistemlərinin iqlim dəyişikliklərinə adaptasiyası kimi daxili çağırışlarımız fonunda dünya təcrübəsinin birbaşa ölkəmizə transferi üçün unikal imkanlar yarandı. Ən qabaqcıl ekoloji memarlıq həlləri, alternativ enerji mənbələrinin şəhər təsərrüfatına inteqrasiyası və tullantıların idarə olunması sahəsindəki innovasiyalar artıq bizim yerli qurumların da gündəmində daha möhkəm yer alacaq. Bu, yaxın gələcəkdə vətəndaşlarımızın həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə, daha təmiz, daha təhlükəsiz və daha funksional şəhər mühitində yaşamasına birbaşa təsir göstərəcək real iqtisadi və sosial kapital deməkdir.
Eyni zamanda, bu forum Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun, onun diplomatik və təşkilati qüdrətinin növbəti nümayişi idi. COP29 kimi möhtəşəm bir qlobal sammitdən sonra WUF13-ə ev sahibliyi etmək ölkəmizin qlobal idarəetmədə mühüm aktora çevrildiyini təsdiqləyir. Dünyanın ən mühüm qərarlarının qəbul edildiyi, bəşəriyyətin gələcək inkişaf xəttinin cızıldığı Bakı, artıq sadəcə coğrafi baxımdan deyil, həm də ideoloji və intellektual baxımdan Şərqlə Qərbin, Şimalla Cənubun ortaq məxrəcidir. Forum çərçivəsində qurulan institusional əlaqələr, imzalanan sazişlər və formalaşan tərəfdaşlıqlar Azərbaycanın xarici siyasətinin iqtisadi-humanitar vektorunu daha da zənginləşdirdi.
Nəticə etibarilə, WUF13 sadəcə başa çatmış bir tədbir deyil, həm qlobal miqyasda, həm də Azərbaycanın daxili inkişaf dinamikasında yeni bir mərhələnin başlanğıcıdır. Bu forum şəhərlərimizin sadəcə daş binalar toplusu olmadığını, onların daxilində döyünən insan qəlbinin, formalaşan sosial ədalətin və gələcək nəsillərə buraxacağımız ekoloji mirasın aynası olduğunu bir daha xatırlatdı. Bakıdan dünyaya yayılan bu yaşıl və dayanıqlı urbanizasiya çağırışı, bəşəriyyətin ortaq evini qorumaq və daha yaşanılan etmək yolunda atılmış ən fundamental addımlardan biri kimi tarixin yaddaşına həkk olundu. Azərbaycan isə bu böyük missiyanın ön cəbhəsində yer almaqla, öz gələcəyini qlobal tərəqqinin ən öncül və mütərəqqi ideyaları üzərində qurmaq əzmini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Əli Səfərli
