Tarixin yaddaşında xalqların taleyini dəyişən, coğrafiyaları birləşdirən elə məkanlar və elə anlar olur ki, onlar sadəcə bir görüş deyil, böyük bir intibahın manifestinə çevrilir. Qazaxıstanın qədim və müqəddəs Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü məhz belə bir tarixi hadisə kimi yaddaşlara həkk olundu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu mötəbər tribunadan etdiyi çıxış isə təkcə bir dövlət başçısının bəyanatı deyil, həm də Türk dünyasının XXI əsr üçün rəqəmsal, iqtisadi və siyasi yol xəritəsinin təqdimatı idi. Bu çıxışda diqqət çəkən ən fundamental məqam odur ki, Azərbaycan lideri Türk birliyini artıq sadəcə ortaq köklər və hisslər üzərində deyil, həm də yüksək texnologiyalar, strateji kommunikasiyalar və sarsılmaz müttəfiqlik zəminində görür.
Prezident İlham Əliyevin çıxışına səmimiyyət və qədimliyə ehtiramla başlaması təsadüfi deyildi. Türküstanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa ilə ilk qardaşlaşan şəhər olduğunu xatırlatması, ruhsal birliyin coğrafi sərhədləri aşaraq necə bir bütövlük təşkil etdiyinin bariz nümunəsidir. Şuşa və Türküstan – biri Qafqazın, digəri Orta Asiyanın mənəvi sütunları olaraq bu gün Türk dünyasının birlik rəmzinə çevrilib. Prezidentin Qazaxıstana son beş ildə səkkizinci səfərini etdiyini vurğulaması isə Bakı ilə Astana arasındakı münasibətlərin artıq diplomatik çərçivələri aşaraq real və dinamik strateji tərəfdaşlığa, hətta dörd il əvvəl imzalanmış Birgə Bəyannamə ilə müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyini təsdiqləyir. Bu, sadəcə rəqəmlərin deyil, ortaq iradənin və birgə addımlamaq qətiyyətinin göstəricisidir.
Azərbaycan liderinin çıxışında ən çox diqqət çəkən innovativ yanaşma – Türk dünyasının rəqəmsal inkişaf və süni intellekt yarışında ön sıralarda yer alması zərurətidir. Müasir dünya artıq yalnız resurslarla deyil, həm də məlumatın idarə olunması və texnoloji üstünlüklə idarə olunur. Prezident İlham Əliyev açıq şəkildə bəyan etdi ki, rəqəmsal suverenlik dövlətin müstəqilliyinin yeni ölçüsüdür. Azərbaycanın bu sahədə atdığı addımlar – Süni İntellekt Strategiyasının qəbulu, Milli Süni İntellekt Mərkəzinin və Süni İntellekt Akademiyasının yaradılması ölkəmizin gələcəyə baxışını vizuallaşdırır. Ölkə daxilində genişzolaqlı internetin 100 faizə çatdırılması və dövlət xidmətlərinin tam rəqəmsallaşdırılması Azərbaycanın bu böyük ailədə texnoloji lokomotiv rolunu üzərinə götürməyə hazır olduğunu göstərir. Bu, həm də Türk dövlətlərinə bir çağırışdır: biz elmin və texnologiyanın işığında birləşməliyik.
Xüsusi vurğulanmalı olan bir digər mühüm layihə "Rəqəmsal İpək Yolu"dur. Azərbaycan və Qazaxıstan arasında Xəzərin dibi ilə çəkilən Transxəzər Fiber-Optik Kabel xətti təkcə iki ölkəni deyil, həm də Avropa ilə Asiyanı ən qısa və etibarlı rəqəmsal dəhlizlə bağlayacaq. Bu, Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyətini internet trafikinin tranziti baxımından da yeni mərhələyə daşıyır. Eyni zamanda, fiziki nəqliyyat dəhlizləri – xüsusilə Orta Dəhliz və onun tərkib hissəsi olan Zəngəzur dəhlizi haqqında deyilən fikirlər çıxışın ən mühüm geosiyasi mesajları idi. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Türk dünyasının coğrafi bütövlüyünün təmin olunması və iqtisadi bağların qırılmaz hala gəlməsi deməkdir. Prezidentin "e-Permit" kimi rəqəmsal icazə sistemlərindən danışması isə bu dəhlizlərin sadəcə yollar deyil, həm də bürokratik maneələrdən azad, sürətli və müasir bir mexanizm olacağını vəd edir.
Azərbaycanın 2024-cü ildə Şuşada başladığı qeyri-rəsmi Zirvə Görüşü ənənəsinin Türküstanda davam etməsi TDT-nin institusional gücünün və çevikliyinin göstəricisidir. İlham Əliyevin Bakıda keçiriləcək BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumu çərçivəsində TDT-nin dialoqunu təşkil etmək təşəbbüsü və Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunacaq Türk dünyası həftəsi planları, Azərbaycanın təkcə siyasi-iqtisadi deyil, həm də ideoloji və elmi sahədə Türk birliyini necə dərindən hiss etdiyini və yaşatdığını sübut edir. Bu fəaliyyətlər Azərbaycanın TDT-yə sədrliyi dövründə təşkilatın beynəlxalq nüfuzunu necə sürətlə artırdığını nümayiş etdirir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Türküstan çıxışı bir gələcək proqnozu idi. "Ailəmiz olan Türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir" cümləsi çıxışın kulminasiya nöqtəsi və əsas hədəfidir. Bu hədəfə çatmaq üçün Azərbaycan həm hərbi-siyasi müttəfiqlik, həm nəqliyyat-logistika mərkəzi olmaq, həm də rəqəmsal inqilaba liderlik etmək yolunda sarsılmaz iradə nümayiş etdirir. Türküstandan gələn bu güclü səs bir daha təsdiqlədi ki, Türk birliyi artıq bir arzudan daha çox, dünya düzənində öz sözünü deyən, süni intellektdən tutmuş qlobal dəhlizlərə qədər hər sahədə söz sahibi olan real və sarsılmaz bir qüvvədir. Azərbaycan isə bu böyük ailənin hər zaman ən sadiq, ən fəal və ən vizyoner üzvü olaraq qalacaqdır. Türküstanın qədim ruhu ilə Şuşanın qələbə müjdəsi bu çıxışda birləşərək Türk dünyasının yeni əsrini müjdələdi.
Əli Səfərli
