ABŞ ilə İran arasında gərginliyin artması və hərbi ritorikanın sərtləşməsi regional təhlükəsizlik memarlığını yenidən ciddi sınaq qarşısında qoyur. Beynəlxalq analitiklər tərəfindən 12 və 40 günlük müharibələrdən sonra yeni və daha genişmiqyaslı savaş hazırlığının anonsu kimi dəyərləndirilən bu proses, təbii olaraq Cənubi Qafqaz regionu üçün yeni və proqnozlaşdırılması çətin olan risklər yaradır. Xüsusilə ötən hərbi əməliyyatlar və gərginlik dalğaları zamanı Naxçıvanın da hədəf seçilməsi, yaxud hərbi ritorikanın mərkəzinə çevrilməsi onu deməyə əsas verir ki, mümkün eskalasiya regionun aparıcı dövləti olan Azərbaycana və bütövlükdə bölgəyə təsirsiz ötüşməyəcək. Belə bir mürəkkəb geosiyasi şəraitdə rəsmi Bakının hansı strateji hazırlıq modelini seçməli olduğu məsələsi aktuallıq qazanır. Mövcud reallıqlar və qlobal güclərin bölgədəki maraqlarının toqquşması göstərir ki, Azərbaycan üçün ən optimal və sınaqdan çıxmış yol yenə də balanslaşdırılmış, çevik və çoxşaxəli xarici siyasət xəttinin qətiyyətlə davam etdirilməsidir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan politoloq, professor Qabil Hüseynli qeyd edib ki, ABŞ-İran xəttində gərginliyin pik həddə çatması fonunda Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması zərgər dəqiqliyi tələb edən diplomatik gedişlərdən asılıdır: "Vaşinqton və Tehran arasında hərbi qarşıdurma ehtimalı sadəcə iki dövlətin sərhədləri ilə məhdudlaşmayacaq, onun dalğaları bütün Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaza yayılacaqdır. Belə bir vəziyyətdə Azərbaycanın tutduğu mövqe həm daxili sabitliyimizin təmin edilməsi, həm də regional tərəfdaşlıqlarımızın qorunması baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bir tərəfdən ABŞ və Qərb institutları ilə strateji, xüsusilə enerji təhlükəsizliyi sahəsindəki əməkdaşlığı davam etdirmək, digər tərəfdən isə uzun sərhəd xəttinə malik olduğumuz İranla qonşuluq münasibətlərini qoruyub saxlamaq incə diplomatik manevrlər tələb edir. Azərbaycan hər hansı bir koalisiyada açıq şəkildə tərəf tutmaq əvəzinə, diplomatik kanalları daim açıq saxlamalı və gərginliyin azaldılmasına yönəlmiş neytral, sülhməramlı təşəbbüslərlə çıxış etməlidir. Biz regional platformalarda sabitliyin tərəfdarı kimi çıxış etməklə özümüzü mümkün münaqişə alovundan sığortalamış oluruq".
Azərbaycanın atmalı olduğu digər vacib və təxirəsalınmaz istiqamət isə birbaşa təhlükəsizlik və hərbi müdafiə sahəsi ilə bağlıdır. Regionda qeyri-müəyyənliyin və hərbi risklərin artması fonunda rəsmi Bakı öz dövlət sərhədlərinin təhlükəsizliyini ən yüksək səviyyəyə çatdırmalı, xüsusilə cənub istiqamətində və Xəzər dənizi akvatoriyasında nəzarət mexanizmlərini maksimum gücləndirməlidir. Bununla yanaşı, müasir müharibələrin xarakterini nəzərə alaraq, hava hücumundan və raket hücumundan müdafiə sistemlərinin keyfiyyətcə yenilənməsi, strateji infrastruktur obyektlərinin, mülki və hərbi logistika mərkəzlərinin qorunması prioritet məsələlər sırasında qalmaqdadır. Həyata keçirilən və planlaşdırılan bu addımlar heç bir qonşu dövlətə qarşı hücum və ya təhdid məqsədi daşımır, əksinə, bölgədə baş verə biləcək xaosa və stray raket zərbələri kimi mümkün risklərə qarşı preventiv, sırf müdafiə xarakterli tədbirlər kimi qiymətləndirilməlidir.
Onun sözlərinə görə, hərbi hazırlıqla yanaşı, dövlətin iqtisadi dayanıqlığının qorunması da geosiyasi böhranlar zamanı əsas qalxan rolunu oynayır: "Azərbaycan beynəlxalq enerji bazarlarında mühüm və etibarlı tərəfdaşdır, Avropanın enerji təhlükəsizliyində mərkəzi oyunçulardan biridir. İran ətrafında baş verə biləcək hər hansı irimiqyaslı hərbi münaqişə logistik marşrutlara, Xəzər hövzəsindəki infrastruktura və qlobal enerji qiymətlərinə birbaşa təsir göstərəcəkdir. Bu baxımdan, enerji infrastrukturunun fiziki və kiber təhlükəsizliyinin artırılması, alternativ ixrac yollarının aktiv işlək vəziyyətdə saxlanılması və qlobal bazardakı kəskin dalğalanmalara çevik reaksiya verilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. İqtisadi şaxələndirmə və daxili resursların düzgün idarə edilməsi böhran dövründə Bakının əlini gücləndirən ən mühüm amil olacaqdır".
Müasir qarşıdurma modellərində təkcə real döyüş meydanında deyil, həm də virtual məkanda gedən proseslər böyük önəm kəsb edir və bu mənada informasiya müharibəsinin rolu danılmazdır. Regional gərginlik dövrlərində müxtəlif xarici mərkəzlərdən idarə olunan şəbəkələr tərəfindən dezinformasiyaların, təxribat xarakterli xəbərlərin yayılması daxili sabitliyə, ictimai rəyə və milli təhlükəsizliyə birbaşa təsir göstərə bilər. Buna görə də cəmiyyətin dövlət orqanları tərəfindən operativ və düzgün məlumatlandırılması, informasiya təhlükəsizliyi sisteminin gücləndirilməsi və ictimai-siyasi sabitliyin qorunması dövlət siyasətinin ana xətlərindən birini təşkil etməlidir. Digər tərəfdən, regional əməkdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri də bu strateji hazırlığın mühüm tərkib hissəsidir. Rusiya, Türkiyə və Gürcüstan kimi regional tərəfdaşlarla hərbi-siyasi, iqtisadi koordinasiyanın dərinləşdirilməsi Azərbaycanın mövqeyini daha da sarsılmaz edir və kənardan gələ biləcək təzyiqlərə qarşı əlavə təhlükəsizlik çətiri yaradır.
Politoloq bildirib ki, bütövlükdə regional mənzərəni analiz etdikdə Azərbaycanın seçdiyi xəttin regionu fəlakətdən qorumaq məqsədi daşıdığı aydın görünür: "Bakının hazırkı mürəkkəb mərhələdə əsas strategiyası 'soyuqqanlılıq, balans və daxili hazırlıq' prinsiplərinə əsaslanmalıdır və dövlətimiz bu istiqamətdə tamamilə doğru addımlar atır.
Türkiyə ilə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi, Rusiya ilə mövcud olan müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti və Gürcüstanla strateji tərəfdaşlıq regional risklərin neytrallaşdırılmasında bizim ən böyük diplomatik üstünlüyümüzdür.
Azərbaycan regionda yeni bir müharibə alovlanmasının qarşısını almaq üçün bütün rıçaqlardan istifadə edir, lakin eyni zamanda ən pis ssenarilərə də həm hərbi, həm iqtisadi, həm də informasiya baxımından tam hazır vəziyyətdədir. Bu strateji sayıqlıq ölkəmizin suverenliyinin ən böyük təminatıdır".
Tunar,
