Cənubi Qafqaz regionu bu gün öz tarixinin ən kritik, ən həlledici və dönüş nöqtəsi hesab olunan dərəcədə mühüm bir dönəmindən keçir. Onilliklər boyu davam edən qanlı münaqişələr, saysız-hesabsız insan itkiləri, iqtisadi tənəzzül, humanitar fəlakətlər və region xalqlarının gələcəyini qaranlığa qərq edən geosiyasi qeyri-müəyyənliklərdən sonra, nəhayət ki, bölgədə tamamilə yeni bir eranın əsasları qoyulur. Bu yeni era dayanıqlı sülhün, regional inteqrasiyanın və uzunmüddətli inkişafın təmin olunması fəlsəfəsinə söykənir.
Şübhəsiz ki, bu yeni geosiyasi reallığın formalaşmasında, Cənubi Qafqazın taleyini müsbətə doğru dəyişən əsas faktor olan sülhün ideya müəllifi, təşəbbüskarı və baş arxitektoru məhz Azərbaycandır. Rəsmi Bakı qazandığı tarixi və parlaq qələbədən sonra belə, hər zaman regionda sabitliyin tərəfdarı kimi çıxış edərək mütəmadi şəkildə bəyan edir ki, gələcək firavanlıq yalnız qarşılıqlı hörmət, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünün tanınması zəminində mümkündür. Lakin sülh prosesi heç bir zaman birtərəfli iradə və ya təkcə bir dövlətin istəyi ilə tam gerçəkləşən bir fenomen deyil. Bu, həm də qarşı tərəfin eyni dərəcədə məsuliyyət hiss etməsini, real, praktiki və cəsarətli addımlar atmasını tələb edən ikitərəfli bir masa kontekstidir.
İndi növbə tam mənası ilə Ermənistanındır və bu ölkədə keçirilməsinə cəmi saatlar qalmış seçkilər, əslində, sadəcə bir siyasi hakimiyyət yarışı və ya parlament mandatları uğrunda mübarizə deyil. Bu seçki, erməni xalqının özünün və gələcək nəsillərinin müqəddəratını, yaşayış tərzini və dövlət olaraq mövcudluq modelini təyin etmə sınağıdır. Erməni cəmiyyəti bu gün sandıq başına gedərək çox fundamental, taleyüklü bir suala birmənalı cavab verməlidir: onlar sülhə, təhlükəsizliyə, iqtisadi dirçəlişə və qonşuları ilə normal münasibətlərə səs verəcəklər, yoxsa keçmişin qanlı, puç və mənasız müharibə ritorikasına, xülyalara əsaslanan revanşist ideyalara alət olacaqlar?
Dünya siyasi tarixi dəfələrlə sübut edib ki, müstəqilliyini yaxın keçmişdə qazanmış, dövlətçilik ənənələri zəif olan və ya nisbətən kiçik coğrafiyaya malik dövlətlərin daxili siyasi prosesləri həmişə böyük geosiyasi güclərin, hegemon dövlətlərin maraq toqquşması meydanına çevrilir. Belə zəif və asılı vəziyyətdə saxlanılan ölkələr öz müqəddəratını sərbəst şəkildə həll etmək imkanlarından məhrum edilirlər ki, hər zaman kənar diktələrlə idarə olunsunlar, tam müstəqil bir subyekt kimi beynəlxalq arenada formalaşa bilməsinlər.
Xarici güclər bu tip ölkələrin daxili işlərinə, xüsusilə də cəmiyyətin gələcək siyasi kursunu müəyyən edən strateji seçki dönəmlərində daha aqressiv və intensiv şəkildə müdaxilə edirlər. Bu gün Ermənistanda da seçkiönfəsi müşahidə olunan mənzərə məhz bu qeyd olunan acınacaqlı ssenarinin bariz nümunəsidir. Regionda öz köhnə geosiyasi təsirini, hərbi-siyasi rıçaqlarını qoruyub saxlamaq və bölgəni daim bir barıt çəlləyi kimi əlində alət etmək istəyən imperialist ambisiyalı xarici qüvvələr, rəsmi İrəvanın mövcud rəhbərliyini sıxışdırmaq üçün bütün resurslarını səfərbər ediblər. Onlar mövcud hakimiyyəti hər vəclə, hər bir siyasi və ya qeyri-siyasi manipulyasiya forması ilə idarəetmədən uzaqlaşdırmaq, kənarlaşdırmaq üçün manipulyasiya mexanizmlərini işə salıblar. Bu məqsədli fəaliyyətin arxasında dayanan niyyət isə bəllidir: erməni cəmiyyətində dərin çaşqınlıq, qorxu, xaos yaratmaq, daxili sabitliyi pozmaq və keçmişin cinayətkar, korrupsioner, revanşist qüvvələrini yenidən ön plana çıxararaq hakimiyyət kürsüsünə oturtmaqdır.
Sözügedən bu revanşist qüvvələrin yenidən siyasi idarəetməyə qayıdış cəhdi Ermənistanı və onun əhalisini növbəti dəfə fəlakətə sürükləməkdən başqa heç bir perspektiv vəd etmir. Ermənistanın keçmiş hərbi-siyasi xuntasına rəhbərlik etmiş, əlləri günahsız insanların qanına batmış cinayətkar rəhbər şəxslərinin bu gün xarici təlimatlarla yenidən ortaya atılması, əslində, erməni xalqının dinc və firavan yaşayışına qarşı yönəlmiş ən böyük daxili təhdiddir.
Bu qüvvələr toplumu yenidən 30-40 il əvvəlki qaranlıq dövrlərə, etnik münaqişələrə, iqtisadi blokadaya və rəzalət bataqlığına qaytarmaq istəyirlər. Halbuki, obyektiv reallığı dərk edən hər bir kəsə, eləcə də beynəlxalq hüquqa, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qətnamələrinə və tarixi dünya xəritələrinə bələd olan hər bir mütəxəssisə çoxdan aydın idi ki, Qarabağ heç bir zaman, tarixin heç bir mərhələsində Ermənistana aid olmayıb və ola da bilməzdi. Lakin erməni cəmiyyəti uzun illər boyu xarici havadarlarının, hegemon dövlətlərin onlara sırıdığı saxta vədlərin, əsassız miflərin və faşist ideologiyasının girovuna çevrildi. Bunun nəticəsi isə onilliklər boyu davam edən, ölkəni daxildən gəmirən və iflic edən ağır bir müharibə vəziyyəti oldu. Tarix təcrübəsi dönə-dönə sübut edib ki, əsassız torpaq iddiaları və müharibələr heç bir ölkəyə, heç bir topluma tərəqqi, rifah və ya hər hansı bir müsbət dividend gətirmir; bu proseslər yalnız böyük insan tələfatı, iqtisadi dağıntılar, ümidsizlik və milli fəlakətlə nəticələnir.
Mövcud siyasi şəraitdə Ermənistanın idarəetmə rəhbərliyində dayanan şəxslər, nəhayət ki, bu acı, lakin labüd həqiqəti anladıqlarını və qəbul etdiklərini nümayiş etdirməyə başladılar. Çünki regional reallıqlar diktə edir ki, Ermənistanın müstəqil, suveren, iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş və normal bir dövlət kimi Cənubi Qafqazda sağ qalması, onun yalnız və yalnız qonşuları ilə dinc yanaşı yaşama prinsiplərinə əməl etməsindən, yəni sülh müqaviləsini imzalamasından asılıdır. Sülh sadəcə müharibənin olmaması demək deyil, sülh həm də regionun nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin, o cümlədən logistik dəhlizlərin açılması, iqtisadiyyatın canlanması, irimiqyaslı investisiyaların cəlb olunması, sənayenin dirçəlməsi və bütövlükdə regional inteqrasiyanın başlaması deməkdir. İndi isə bu həqiqəti dərk edərək öz xalqının və dövlətinin gələcəyi naminə sülh prosesinə birtəhər meyil edən, bu məsuliyyətli yolun altına imza atmağa çalışan siyasi iradəni sıradan çıxarmaq istəyənlər, əslində, erməni xalqının gələcək inkişaf perspektivlərini birdəfəlik baltalayırlar. Bu dağıdıcı fəaliyyət erməni cəmiyyətini növbəti yüzillikdə də qlobal layihələrdən kənarda, kor-koranə və təcrid olunmuş vəziyyətdə saxlamaq məqsədi güdür.
Seçkilərə artıq sayılı saatların qaldığı bu həssas məqamda ölkədə daxili siyasi gərginliyin və təxribatçı ritorikanın bu dərəcədə süni şəkildə aktivləşdirilməsi xarici hegemon dövlətlərin öz təsir dairələrini itirməmək üçün atdıqları son dərəcə təhlükəli addımlardır. Bu çirkin siyasi oyunların Ermənistan toplumuna heç bir faydası yoxdur və ola da bilməz. Bu müdaxilələr xalqa yalnız yeni rəzalətlər, daxili qarşıdurmalar və böyük milli rüsvayçılıqlar vəd edir. Tarix növbəti dəfə təkrarlanır və hər dəfə də eyni ssenari ilə xarici qüvvələrin maraqları naminə kiçik xalqlar qurban verilir.
Ermənistan xalqı bu kritik tarixi dönəmdə ayıq-sayıq olmalı, keçmişin səhvlərindən dərs çıxarmalı və dərk etməlidir ki, tarixin bu şəkildə neqativ təkrarı onları tamamilə dövlətçilik itkisinə qədər apara bilər. Əgər erməni cəmiyyəti həqiqətən də real müstəqillik, iqtisadi tərəqqi, regional təhlükəsizlik və firavanlıq içində yaşamaq niyyətindədirsə, bunu seçki qutularının başında qətiyyətlə sübut etməlidir.
Onlar digər dövlətlərin geosiyasi oyunlarında oyuncaq və kor alət olmaqdan imtina etməli, öz gələcəklərinə sahib çıxmalıdırlar. İrəvan üçün yolayrıcı çox konkretdir: ya Azərbaycanın təklif etdiyi, bölgəyə nicat gətirəcək sülh və birgəyaşayış modeli, ya da xarici diktələrin diktə etdiyi revanşizm, yeni müharibə və qaçılmaz fəlakət. Seçim tamamilə erməni xalqının özünündür.
Əli Səfərli,
