Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları göstərir ki, pensiya yaşının mərhələli şəkildə artırıldığı dövrdə hər il on minlərlə insan pensiya yaşına çatmadan vəfat edib. DSK-nin məlumat bazasına görə, 2014–2024-cü illərdə Azərbaycanda 669 min 662 nəfər vəfat edib. Onlardan 357 min 762 nəfəri kişi, 311 min 900 nəfəri qadın olub.
Eyni dövrdə 271 min 934 nəfər pensiya yaşına çatmadan vəfat edib. Bu isə o deməkdir ki, 2014-2024-cü illər ərzində hər 10 nəfərdən təxminən 4-ü pensiya yaşına çatmadan həyatını itirib. İnsanların pensiya yaşına çatmadan vəfat etməsinin bir çox səbəbi var. Amma bu statistika narahat etməlidirmi? Həkimlər səbəbləri daha çox nə ilə izah edir?"
Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı son rəsmi demoqrafik rəqəmlər ölkədə orta ömür uzunluğu və pensiya yaşı tərəzisi arasında ciddi bir disbalansın mövcud olduğunu ortaya qoyur. Pensiya yaş həddinin mərhələli şəkildə artırılaraq həm kişilər, həm də qadınlar üçün 65-ə çatdırılması fonunda, vəfat edən vətəndaşların təxminən 40%-nin bu yaşa çatmadan həyatla vidalaşması cəmiyyətdə ciddi narahatlıq doğurub. Bu acınacaqlı statistika təkcə sosial-iqtisadi aspektləri deyil, həm də əhalinin ümumi sağlamlıq göstəricilərini, səhiyyə sisteminin preventiv effektivliyini və vaxtından əvvəl ölümlərə yol açan tibbi-psixoloji faktorları yenidən müzakirə predmetinə çevirir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla qeyd edib ki, rəsmi statistika əhalinin vaxtından əvvəl qocalması və xüsusən kişilər arasında erkən ölüm riskinin qorxulu həddə çatmasının bariz sübutudur: "On illik dövr ərzində 271 mindən çox insanın pensiya yaşına çatmadan dünyasını dəyişməsi tibbi nöqteyi-nəzərdən böyük rəqəmdir və həyəcan təbili çalınmasını tələb edir. İnsanların bu yaş həddinə çatmadan vəfat etməsinin başında ürək-damar xəstəlikləri (infarkt, insult), onkoloji patologiyalar və qəfil ölümlər dayanır. Xüsusilə kişilər arasında ölüm faizinin yüksək olması onların ağır iş şəraiti, xroniki stress, qeyri-sağlam qidalanma və zərərli vərdişlərlə daha çox təmasda olması ilə bağlıdır. Digər fundamental problem isə cəmiyyətdə skrininq (erkən diaqnostika) mədəniyyətinin olmamasıdır. İnsanlar ancaq xəstəlik son mərhələyə çatanda, dözülməz ağrılar başlayanda həkimə müraciət edirlər ki, bu zaman da həyatı xilas etmək çox çətin olur".
Professorun sözlərinə görə, ölkədə tətbiq olunan pensiya yaş həddi reallıqla və insanların faktiki sağlamlıq statusu ilə mütləq şəkildə uzlaşdırılmalı, səhiyyə sektorunda preventiv tədbirlər gücləndirilməlidir: "Hər 10 nəfərdən 4-nün pensiya almadan vəfat etməsi həm də o deməkdir ki, bu şəxslərin illərlə dövlət fonduna ödədikləri sosial sığorta kapitalı faktiki olaraq özlərinə qismət olmur. Əgər əhalinin orta ömür uzunluğu və xəstəliklərin gəncləşməsi tendensiyası bu sürətlə gedirsə, pensiya yaşının mexaniki olaraq artırılması demoqrafik böhranı dərinləşdirir. Biz bu statistikanı aşağı salmaq üçün icbari tibbi sığorta çərçivəsində 40 yaşdan yuxarı vətəndaşların icbari olaraq hər il kütləvi kardiologiya və onkoloji müayinələrdən keçməsini təmin etməliyik. Əgər dövlət preventiv təbabəti ön plana çəkməsə, qeyri-sağlam həyat tərzi və sosial gərginlik səbəbindən vaxtından əvvəl ölümlərin sayı artmaqda davam edəcək, qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşı isə sadəcə kağız üzərində əlçatmaz bir hədəf olaraq qalacaq".
Tunar,
NOCOMMENT.az
