Bəşəriyyət tarixinin ən qanlı və dağıdıcı səhifəsi olan İkinci Dünya müharibəsi milyonlarla insanın taleyini dəyişdi, dövlətlərin xəritəsini yenidən cızdı və insanlıq dəyərlərini ağır sınaq qarşısında qoydu. Bu amansız müharibədə faşizm üzərində qələbənin əldə olunmasında Azərbaycan xalqının fədakarlığı, cəsarəti və misilsiz töhfələri danılmaz bir həqiqətdir. 9 May — Faşizm üzərində qələbənin ildönümü hər il qeyd olunarkən, biz sadəcə bir hərbi uğuru deyil, həm də bir xalqın bütün varlığı ilə sülh və ədalət naminə nələrə qadir olduğunu xatırlayırıq.
Azərbaycan bu qələbənin qazanılmasında həm ön cəbhədə döyüşən oğul və qızlarının qanı ilə, həm də arxa cəbhədə gecəsini gündüzünə qatan zəhmətkeşlərinin alın təri ilə öz imzasını atdı. Müharibənin ilk günlərindən etibarən Azərbaycanın hər bir guşəsində vətənin müdafiəsinə qalxan yüz minlərlə soydaşımız bəşəri bəlaya qarşı sipər oldu. Rəsmi statistikaya görə, Azərbaycandan cəbhəyə 600 mindən çox insan yollandı ki, bu da o dövrkü əhalinin çox böyük bir qismini təşkil edirdi. Bu insanların yarıdan çoxu döyüş meydanlarından geri qayıtmadı, canlarını azadlıq və gələcək nəsillərin firavanlığı uğrunda fəda etdi. Azərbaycanlı döyüşçülərin göstərdiyi rəşadət Moskva ətraflarından başlayaraq Berlinə qədər uzanan şərəfli bir yol keçdi. Onların qəhrəmanlıqları çoxsaylı orden və medallarla, ən ali hərbi rütbələrlə qiymətləndirildi. Lakin ən böyük mükafat xalqın yaddaşında əbədiləşən ehtiram və qürur hissidir.
Qələbənin iqtisadi və strateji tərəfinə nəzər saldıqda, Bakı neftinin rolu həlledici amil kimi önə çıxır. "Əgər Bakı nefti olmasaydı, bu müharibədə qələbə qazanmaq mümkün olmazdı" fikri sadəcə bir tərif deyil, hərbi-strateji reallığın ifadəsidir. Müharibə illərində Sovet İttifaqında hasil olunan neftin 70 faizindən çoxunu məhz Azərbaycan verirdi. Tankların, təyyarələrin, gəmilərin hərəkətə gəlməsi üçün lazım olan yanacağın əsas mənbəyi Bakı idi. Azərbaycan neftçiləri ən ağır şəraitdə, daim hava hücumları təhlükəsi altında fədakarlıqla çalışaraq cəbhəni fasiləsiz yanacaqla təmin etdilər.
Bakının neft mədənləri qələbənin döyünən ürəyi idi. Düşmənin əsas strateji hədəflərindən birinin Bakını ələ keçirmək olması da təsadüfi deyildi; faşist ideoloqları yaxşı anlayırdılar ki, Bakını itirmək müharibəni uduzmaq deməkdir. Lakin Azərbaycan xalqının birliyi və ordunun rəşadəti bu planların həyata keçməsinə imkan vermədi. Bakı təkcə neft istehsal edən sənaye mərkəzi deyil, həm də böyük bir arsenal rolunu oynayırdı. Şəhərin zavod və fabrikləri qısa müddətdə hərbi təyinatlı məhsulların istehsalına keçdi. Məşhur "Katyuşa" raketlərinin hissələrindən tutmuş, müxtəlif növ silah-sursat və hərbi geyimlərə qədər hər şey Bakıda istehsal olunaraq birbaşa cəbhə xəttinə göndərildi.
Bakı həm də müharibənin ağrı-acılarını öz çiyinlərində daşıyan bir şəfqət mərkəzinə çevrildi. Şəhər on minlərlə yaralı əsgər üçün böyük bir hospital rolunu oynayırdı. Azərbaycanın ən yaxşı binaları, məktəbləri və institutları yaralıların müalicəsi üçün ayrıldı. Azərbaycan həkimlərinin və tibb bacılarının fədakarlığı sayəsində minlərlə döyüşçü yenidən həyata qayıtdı və sağalaraq cəbhəyə döndü. Eyni zamanda, Bakı müharibənin dəhşətlərindən qaçan minlərlə qaçqın və köçkün üçün təhlükəsiz sığınacaq oldu. Xalqımız öz çörəyini, evini və isti münasibətini bura pənah gətirən insanlarla bölüşdü, onlara ən ağır anlarında dayaq durdu. Bu humanist yanaşma Azərbaycan xalqının milli mentalitetindən doğan qonaqpərvərliyin və insanpərvərliyin ən parlaq təzahürü idi. Arxa cəbhədəki bu mənəvi güc, ön cəbhədəki əsgərin ruh yüksəkliyini qoruyan əsas amillərdən biri oldu.
Azərbaycanın qələbədəki strateji rolu bununla bitmir. Lend-liz proqramı çərçivəsində müttəfiqlərin (ABŞ və Böyük Britaniya) Sovet ordusuna göndərdiyi hərbi texnika, silah-sursat və ərzaq yardımlarının əhəmiyyətli bir hissəsi məhz Azərbaycan ərazisindən, xüsusilə "Trans-İran" marşrutu vasitəsilə daşınırdı. İran körfəzindən gələn yardımlar Azərbaycanın dəmir yolları və Xəzər dənizi vasitəsilə mərkəzi rayonlara ötürülürdü. Azərbaycan bu mürəkkəb logistik zəncirin ən mühüm halqalarından biri idi. Bu dəhlizin fasiləsiz işləməsini təmin etmək üçün minlərlə insan nəqliyyat infrastrukturunun qorunmasında və fəaliyyətində iştirak etdi. Bu fakt Azərbaycanın təkcə bir ölkə daxilində deyil, beynəlxalq koalisiyanın uğurlu fəaliyyətində nə dərəcədə kritik coğrafi və strateji əhəmiyyətə malik olduğunu bir daha sübut etdi.
Faşizm üzərində qələbənin əldə olunmasından onilliklər keçsə də, Azərbaycan xalqının bu böyük zəfərdəki tarixi xidmətləri heç vaxt unudulmur və unudulmayacaq. Bizim üçün 9 May həm də bir qəhrəmanlıq dərsi, vətənpərvərlik nümunəsidir. Hər il bu günü qeyd edərkən, biz o çətin illərdə həm döyüş meydanında, həm də neft quyularının başında fədakarlıq göstərən babalarımızın, nənələrimizin xatirəsini ehtiramla yad edirik.
Onların bizə miras qoyduğu bu böyük qürur hissi, müasir və müstəqil Azərbaycanın güclənməsində mənəvi bir dayaqdır. Tarixin sınaqlarından şərəflə çıxan Azərbaycan xalqı sübut etdi ki, onun azadlıq eşqi və bəşəri ideallar uğrunda mübarizə əzmi sarsılmazdır. Bu qələbənin qazanılmasında payı olan hər bir azərbaycanlının adı tariximizə qızıl hərflərlə həkk olundu. Biz bu mirası qoruyaraq gələcək nəsillərə ötürməli, Azərbaycanın qələbədəki əvəzsiz rolunu hər zaman dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmalıyıq. Çünki bu qələbə təkcə keçmişin xatirəsi deyil, həm də gələcəyin sülh və əmin-amanlıq içində qurulması üçün çıxarılan ən böyük dərsdir. Faşizm üzərində qələbənin ildönümü münasibətilə bütün veteranlarımızı təbrik edir, müharibədə həlak olan soydaşlarımıza Allahdan rəhmət diləyirik.
Onların qəhrəmanlığı hər zaman yolumuzu işıqlandıracaq.
Əli Səfərli,
NOCOMMENT.az
