9 may 2026-cı il tarixində Moskvanın Qırmızı meydanında İkinci Dünya müharibəsində faşizm üzərində qələbənin 81-ci ildönümünə həsr olunmuş hərbi parad baş tutub. Lakin builki mərasim təkcə bir tarixi hadisənin anımı deyil, həm də Sovet İttifaqı dövründə çiyin-çiyinə vuruşmuş xalqların bu gün bir-birindən nə dərəcədə uzaqlaşdığının, hətta qarşı-qarşıya gəldiyinin bariz nümayişinə çevrilib.
Təhlükəsizlik tədbirlərinin ən yüksək həddə çatdırıldığı paytaxt küçələrində builki parad, keçmiş müttəfiqlərin yoxluğu ilə yaranan diplomatik boşluq fonunda keçirilib.
NOCOMMENT.az xəbər verir ki, 1941–1945-ci illər müharibəsində faşizmə qarşı mübarizədə Sovetlər Birliyinin tərkibində olan 15 respublika – o cümlədən Azərbaycan, Ukrayna, Belarus, Gürcüstan, Ermənistan, Orta Asiya və Baltikyanı ölkələr vahid cəbhədə birləşmişdi.
O dövrdə bu xalqlar birlikdə 27 milyondan çox canlı qüvvə itirmiş, minlərlə şəhər və kəndi xarabalığa çevrilmiş, bütün sənaye və müdafiə potensialını ortaq qələbə üçün səfərbər etmişdilər. Xüsusilə Ukrayna və Belarus müharibənin ilk illərində ən ağır zərbələri öz üzərinə götürərək, həm insani, həm də infrastruktur baxımından bərpaolunmaz itkilər vermişdilər. Lakin bu gün mənzərə tamamilə fərqlidir: Moskva vaxtilə qələbəni bir yerdə qazandığı, çiyin-çiyinə vuruşduğu dövlətlərin bir çoxu ilə indi ya açıq müharibə aparır, ya da kəskin siyasi münaqişə vəziyyətindədir.
2026-cı il paradının ən dramatik tərəfi odur ki, faşizmə qarşı birgə mübarizə aparmış ölkələrin böyük əksəriyyəti bu gün Qırmızı meydanda yoxdur. Ukrayna ilə davam edən qanlı müharibə, Gürcüstanla illərdir davam edən ərazi münaqişələri və diplomatik münasibətlərin korlanması bu ölkələri Moskvadan tamamilə qoparıb. Hətta ənənəvi müttəfiq hesab olunan Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan belə builki paraddan imtina edərək, bu tarixi günü İrəvanda qarşılayıb. Vaxtilə ortaq qələbəni qazanan 15 respublikadan bu gün meydanda cəmi üç ölkənin lider səviyyəsində qalması – Belarus və Orta Asiyanın bəzi təmsilçiləri – Moskvanın keçmiş müttəfiqləri tərəfindən tərk edildiyini göstərir. Bir vaxtlar faşist işğalına qarşı torpaqlarını birgə müdafiə edənlər, bu gün bir-birinin torpaqlarının zəbt olunması və suverenlik prinsiplərinin pozulması kimi acı reallıqlarla üz-üzədirlər.
Builki parad Rusiyanın xarici siyasətindəki prioritetlərin və beynəlxalq təcridin miqyasını bir daha nümayiş etdirib. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin dəvəti ilə paradda Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko və Orta Asiyanın bəzi liderləri, həmçinin Kuba, Laos və Qvineya-Bisau kimi uzaq tərəfdaşlar iştirak ediblər. Qərb dünyası isə builki paradı da tamamilə boykot edərək, ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya başda olmaqla heç bir rəsmi nümayəndə göndərməyib. Bu mənzərə Rusiyanın nəinki dünya miqyasında, hətta 80 il əvvəl canı bahasına qələbə qazandığı keçmiş ittifaq daxilində belə necə tək qaldığını ortaya qoyub.
Tədbirin hərbi hissəsindəki kəsintilər – aviasiya şousunun ləğvi və ağır texnikanın minimuma endirilməsi – həm də resursların keçmiş müttəfiqlərə qarşı aparılan müharibələrə yönəldilməsinin nəticəsidir. Beləliklə, 9 may 2026-cı il paradı qələbə bayramından daha çox, vaxtilə bir yerdə vuruşan xalqların indi bir-birinə silah doğrultduğu bir dövrün kədərli hesabatına çevrilib. Qələbəni qazananlar artıq o qələbəni bir yerdə qeyd etmirlər, çünki ortaq tarix bu günün münaqişələri tərəfindən kölgədə qoyulub.
Əli Səfərli,
