SSRİ-də 1950-ci illərin sonu - 1960-cı illərin əvvəllərində hazırlanmış və ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (MKİ) tərəfindən “Xəzər canavarı” ləqəbi verilmiş nəhəng ekranoplanın modeli 60 il sonra Çində “dirildilib”.
NOCOMMENT.az xəbər verir ki, hazırda ABŞ kəşfiyyatı Çinin bu modeli hansı məqsədlə hazırladığı ilə bağlı çaşqınlıq içindədir.
Ekranoplanlar su səthinin üzərində birbaşa uçan və gəmilərin, təyyarələrin, eləcə də hava yastığı üzərində hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən alçaqdan uçan aparatlarıdır.
“Newsweek” jurnalının yazdığına görə, 1950-ci illərin sonunda ABŞ kəşfiyyatının analitikləri Xəzər sahilində, körpünün yanında dayanan qəribə bir uçuş aparatı müşahidə ediblər. O, üzgəclərlə təchiz edilmiş modifikasiya olunmuş Tu-95 “Medved” bombardmançısına bənzəyib.
Daha sonra, 1966-cı ildə daha böyük və xeyli təhlükəli görünən bir aparat ortaya çıxıb. 1967-ci ilin avqustunda yeni peyk görüntüləri nəhayət amerikalı analitiklərə sovetlərin inşa etdiyi təyyarəni aydın şəkildə görməyə imkan verib. Onlar tarixdəki ən ağır “təyyarəni” – burundan quyruğa qədər çəkisi 600 tondan çox olan nəhəng maşını görüblər.
Texniki baxımdan isə bu, heç də təyyarə olmayıb. Bu, “səth effekti” prinsipi ilə işləyən və ekranoplan kimi tanınan uçuş aparatı idi. O, suyun üzərində sürüşərək hərəkət etmək və yüksək sürətlə ABŞ gəmilərinə hücum etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Konstruktorlar ona “Lun” adını vermişdilər.
Bu ilin payızında həmin aparatın uçuş sınaqlarına başlanmasından 60 il ötür. Lakin onun tarixçəsi faciəli şəkildə başa çatıb. 1980-ci ilin dekabrında aparat havaya qalxarkən qəzaya uğrayaraq suya batıb.
Onun konstruktoru Rostislav Alekseyev isə həmin ilin yanvarında ekranoplanın sınaqları zamanı xəsarət alıb. Bir neçə gün sonra baş konstruktor vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb və fevral ayında vəfat edib. Beləliklə, “canavar” öz yaradıcısından cəmi 10 ay çox yaşayıb.
Soyuq müharibə başa çatdıqdan sonra nəhəng ekranoplan bir müddət Xəzər dənizinin sahillərində baxımsız vəziyyətdə qalıb. Lakin “Xəzər canavarı” hərbi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ixtisaslaşmış beynəlxalq KİV-lərin diqqətindən vaxtaşırı yayınmayıb.
Ötən il “canavarın Çində dirildilməsi” barədə məlumatlar ortaya çıxıb. “Xəzər canavarına” bənzəyən Çin ekranoplanının bulanıq fotosunun yayılması sosial şəbəkələrdə və beynəlxalq analitik dairələrdə geniş rezonans doğurub.
İlkin olaraq təyyarə 2025-ci ilin iyulunda ilk dəfə fotoşəkli çəkildiyi əraziyə əsasən “Bohay dəniz canavarı” adlandırılıb. Fotoşəkil Sarı dənizin şimal-qərb hissəsində çəkilib. İlk, dənəvər və natamam görüntüdə Çin dəniz limanının yaxınlığında su üzərində hərəkət edən dörd mühərrikli böyük uçuş aparatı əks olunub. Analitiklər onun yalnız əsas konstruksiyasını müəyyən edə biliblər.
2026-cı ilin mayında baş verən ikinci müşahidə isə indiyədək aparata dair ən aydın görüntünü üzə çıxarıb. Hərbi analitik Andreas Rupprext tərəfindən “X” sosial şəbəkəsində yayımlanan görüntü böyük maraq və təəccüb doğurub.
Aviasiya üzrə ixtisaslaşmış “MiG Flug” nəşrinin yazdığına görə, daha aydın fotolarda qanadların altında dörd asqı nöqtəsi görünür. Onlardan ikisinin sağ qanadın altında aydın şəkildə pilonlarla təchiz edildiyi müşahidə olunur. Simmetriya sol qanadda da daha iki belə asqı nöqtəsinin olduğunu ehtimal etməyə əsas verir.
Bunlar yalnız yük daşınması üçün nəzərdə tutulmuş ekranoplanın əlamətləri deyil. Söhbət silahların yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bərkitmə nöqtələrindən gedir. Buna ilk dəfə Andreas Rupprext diqqət çəkib.
İkinci müşahidə daha bir detalı təsdiqləyib. Arxa plandakı liman infrastrukturu ilə müqayisə aparan müşahidəçilər indi onun uzunluğu təxminən 73 metr olan sovet “Lun” ekranoplanından xeyli kiçik olduğunu hesab edirlər.
Bu yaxınlarda aşkarlanan Çin uçuş aparatı sadəcə konsept deyil. O, həqiqətən mövcuddur - iri gövdəli, hərbi məqsədlər üçün nəzərdə tutulan, az görünən boz rəngə boyanmış və qısa qanadların üzərində yerləşdirilmiş dörd güclü reaktiv mühərriklə təchiz olunmuş aparatdan söhbət gedir.
İki şaquli stabilizatora malik T-formalı quyruq konstruksiyası onun yüksək hündürlükdə manevr etməkdən daha çox yer səthinə yaxın uçuş zamanı dayanıqlılığı təmin etmək məqsədilə yaradıldığını göstərir.
Ekranoplanlar dəniz səviyyəsindən cəmi bir neçə metr yüksəklikdə uçur. Onların ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri isə əksər radar sistemləri tərəfindən aşkar edilməməsidir.
Belə aparat saatda 400–500 kilometr sürətlə hərəkət edə, suyun üzərindən cəmi 1–5 metr hündürlükdə uça və desant gəmisinin çatdırmasını tələb edən yükü özü daşıya bilər. Onun üzərində yeni aşkarlanan silah asqıları isə zərbə funksiyasının da nəzərdə tutulduğunu göstərir. (Musavat.com)
