Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mürəkkəb və taleyüklü dönəmlərindən keçərək bu gün ucalmış olduğu iqtisadi zirvə, heç şübhəsiz ki, dərin zəka və sarsılmaz iradə ilə yoğrulmuş strateji bir yolun məntiqi yekunudur. Müasir Azərbaycanın iqtisadi simasını müəyyən edən, onu qlobal enerji xəritəsində mühüm güc mərkəzinə çevirən bu yolun memarı Ümummilli Lider Heydər Əliyevdir. Onun hələ ötən əsrin 60-cı illərinin sonunda, ölkəmizə rəhbərliyinin ilk dövrlərindən başladığı uzaqgörən neft strategiyası, sadəcə bir sənaye sahəsinin inkişafı deyil, bütöv bir millətin azadlıq və rifah fəlsəfəsinin təməl daşı idi. 1969-cu ildən etibarən Azərbaycan neft sənayesində aparılan modernləşmə, Xəzərin dərin qatlarında kəşf edilən zəngin yataqlar və qurulan nəhəng infrastruktur sovet dövründə respublikanın iqtisadi potensialını artırmaqla yanaşı, gələcək müstəqilliyimiz üçün də tükənməz bir mənəvi və texniki baza hazırlayırdı.
Doxsanıncı illərin əvvəllərində Azərbaycanın üzləşdiyi xaos, hərbi təcavüz və iqtisadi iflic fonunda bir çoxları ölkənin gələcəyinə ümidsiz baxırdı. İqtisadiyyatın tamamilə çökməsi, hiperinflyasiya və daxili çəkişmələr gənc respublikanı uçurumun kənarına gətirmişdi. Lakin 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev, ilk növbədə, ölkənin gələcək xilasının məhz iqtisadi müstəqillikdən keçdiyini dərindən dərk edirdi. O, çox yaxşı bilirdi ki, siyasi müstəqilliyi qorumağın yeganə yolu güclü iqtisadiyyat və beynəlxalq aləmdə özünə etibarlı tərəfdaş imici qazanmaqdır. Məhz bu tarixi zərurətdən doğan "Əsrin müqaviləsi", 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmaqla nəinki Azərbaycanın, həm də bütün regionun geosiyasi taleyini dəyişdi. Bu, sadəcə bir kommersiya sazişi deyil, Azərbaycanın dünyaya açılan qapısı, Qərbin ən iri şirkətlərinin ölkəmizə və onun rəhbərinin siyasi iradəsinə olan etimadının təzahürü idi.
Dünya nəhənglərinin Xəzər dənizinə cəlb edilməsi son dərəcə ağır və riskli bir proses idi. Həmin dövrdə regional münaqişələrin alovlandığı, daxili sabitliyin hələ tam bərqərar olmadığı bir məkana milyardlarla dollar investisiya qoyulmasını təmin etmək yalnız fenomenal bir diplomatiya və strateji uzaqgörənliklə mümkün ola bilərdi. Heydər Əliyevin müəllifi olduğu bu strategiya sayəsində Azərbaycan öz təbii sərvətlərinin sahibi olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu müqavilə ilə ölkəmizə ən müasir texnologiyalar gəldi, minlərlə gənc kadr xarici ölkələrdə təhsil alaraq peşəkar mütəxəssis kimi yetişdi, infrastruktur yeniləndi və dövlət büdcəsinə milyardlarla vəsait daxil olmağa başladı. Bu vəsaitlər sonradan iqtisadiyyatın digər sahələrinin, xüsusilə qeyri-neft sektorunun və sosial sferanın canlanmasında katalizator rolunu oynadı.
Ulu Öndərin müəyyənləşdirdiyi strateji kursun ən möhtəşəm həlqələrindən biri də Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəməri oldu. Dənizə birbaşa çıxışı olmayan bir ölkə üçün neftin dünya bazarlarına çatdırılması məsələsi ölüm-dirim savaşına bərabər idi. Bir çox xarici qüvvələrin və bədxahların bu layihəyə şübhə ilə yanaşmasına, müxtəlif maneələr törətməsinə baxmayaraq, Heydər Əliyevin polad iradəsi və sarsılmaz qətiyyəti BTC-ni əfsanədən reallığa çevirdi. Bu kəmər təkcə neft ixracı marşrutu deyil, həm də Azərbaycanı Avropa ilə birləşdirən bir enerji körpüsü, regional əməkdaşlığın sarsılmaz zənciri idi. Məhz BTC-nin reallaşması ilə Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu daha da möhkəmləndi və ölkəmiz Avrasiyanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturasında əsas söz sahibinə çevrildi.
Bu gün qürurla deyə bilərik ki, Ümummilli Liderin təməlini qoyduğu bu şərəfli yol hazırda Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni keyfiyyət müstəvisinə yüksəldilib. Müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq şaxələndirilən enerji siyasəti Azərbaycanı artıq yalnız neft deyil, həm də iri həcmli qaz ixracatçısı kimi tanıdır. Cənub Qaz Dəhlizinin istifadəyə verilməsi bu strategiyanın ən parlaq davamıdır. Bu nəhəng layihə Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, Azərbaycanın iqtisadi gücünü və diplomatik çəkisini dəfələrlə artırıb. İndi Azərbaycan artıq özü investisiya ixrac edən, digər ölkələrin enerji sistemlərində pay sahibi olan və qlobal qərarlara təsir göstərən bir dövlətdir.
Müasir mərhələdə diqqət çəkən ən mühüm məqamlardan biri də "yaşıl enerji"yə keçid və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafıdır. Heydər Əliyev irsinin davamçısı kimi dövlət başçısının həyata keçirdiyi bu mütərəqqi siyasət Azərbaycanın gələcək nəsillər üçün daha təmiz və dayanıqlı bir iqtisadiyyat qurmaq əzmində olduğunu göstərir. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun "yaşıl enerji" zonası elan edilməsi, orada qurulan "ağıllı" şəhər və kəndlər əslində həmin böyük strategiyanın yeni və zəfər dolu bir mərhələsidir. Bu proseslər göstərir ki, Azərbaycanın iqtisadi inkişafı sadəcə resursların satışına deyil, yüksək intellektual potensiala, innovasiyalara və milli maraqların mütləq qorunmasına əsaslanır.
Tarix sübut etdi ki, 1994-cü ildə atılan o cəsarətli addım olmasaydı, bu gün qazandığımız parlaq qələbələrin, iqtisadi sabitliyin və qüdrətli ordunun varlığı sual altında ola bilərdi. Çünki güclü dövlət hər şeydən əvvəl güclü iqtisadi sütunlar üzərində dayanır. Heydər Əliyevin dahiyanə uzaqgörənliyi ondan ibarət idi ki, o, neft gəlirlərini sadəcə bugünkü günün ehtiyaclarına deyil, Azərbaycanın əbədi müstəqilliyinə və gələcək tərəqqisinə yönəltdi. Bu gün hər bir Azərbaycan vətəndaşı bu strategiyanın bəhrələrini gündəlik həyatında hiss edir. Yeni çəkilən yollar, müasir məktəblər, xəstəxanalar, yüksələn sosial rifah və ən əsası, dünyada öz sözünü diktə edən qüdrətli Azərbaycan dövləti məhz o illərdə qoyulan təməllərin uca binasıdır. Bizim borcumuz isə bu böyük irsi qorumaq və onu daha da zənginləşdirərək gələcək nəsillərə ötürməkdir, çünki bu yol bizi daha parlaq və sarsılmaz gələcəyə aparan yeganə yoldur.
Əli Səfərli,
